نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان

نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان

بررسی مقایسه‌ای نسبت دین و دموکراسی در اندیشه سیاسی داود فیرحی و مهدی حائری یزدی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکتری تخصصی علوم سیاسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم تحقیقات، تهران، ایران.
چکیده
این پژوهش با هدف بررسی مقایسه‌ای نسبت میان دین و دموکراسی در اندیشه سیاسی داود فیرحی و مهدی حائری یزدی برای فهم ریشه تمایزات دیدگاه‌های آنها انجام و در آن سعی شده تا ضمن تحلیل این موضوع نگرش هرکدام در ارائه الگوی سیاسی جایگزین برای نظریه ولایت مطلقه فقیه تحلیل و راهکارهای آنها برای تبیین الگوی دینی از دموکراسی مورد ارزیابی و مقایسه قرار گیرد. روش تحلیلی - مقایسه‌ای در این پژوهش مورد توجه بوده که با به‌کارگیری آن سعی شده ضمن تحلیل رویکرد هر یک از آنها به نسبت میان فقه و حکومت جایگاه دموکراسی در اندیشه آنها بررسی و تمایز اساسی میان آنها مورد توجه قرار گیرد. یافته اصلی پژوهش نشانگر آن است که تمایز اصلی «نظریه فقه دموکراتیک» فیرحی با «نظریه وکالت مالکانه مشاع» حائری ریشه در تعریف متفاوت آنها از فقه و نسبت آن با حکومت دارد. نتیجه کلی نشان می‌دهد که فیرحی فقه را به‌عنوان دانش اجتماعی و سیاسی قابل بازسازی دموکراتیک تلقی کرده و حکومت را نهادی قابل تنظیم با فقه دموکراتیک می‌داند در حالی حائری فقه را بخشی از حکمت عملی می‌بیند و حکومت را از جنس «وکالت» می‌داند نه «ولایت»؛ وی بر عقلانیت و عدالت در حکمرانی تأکید دارد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

A Comparative Study of the Relationship between Religion and Democracy in the Political Thought of Davood Feirahi and Mahdi Haeri Yazdi

نویسنده English

Mohammad Nezhadiran
PhD of Political Sciences, Islamic Azad University, Department of Research Sciences, Tehran, Iran.
چکیده English

This study aims to conduct a comparative analysis of the relationship between religion and democracy in the political thought of Davood Feirahi and Mahdi Haeri Yazdi, seeking to uncover the epistemological and methodological roots of their divergent perspectives. It systematically examines their respective attitudes toward formulating alternative political models to the theory of the Absolute Guardianship of the Jurist (Wilayat al-Faqih), while critically evaluating and comparing their strategies for articulating a religious framework of democracy. Employing an analytical and comparative method, this research investigates their approaches to the nexus between jurisprudence (Fiqh) and governance, explores the status of democracy within their theoretical frameworks, and delineates the fundamental distinctions between their views. The primary finding indicates that the central divergence between Feirahi’s theory of “Democratic Jurisprudence” and Haeri’s theory of the “Proprietary Agency of the Commons” (Wikalah Malikan-i Musha) originates from their differing definitions of jurisprudence and its relation to political authority. The overall conclusion demonstrates that while Feirahi conceptualizes jurisprudence as a sociopolitical discourse capable of democratic reconstruction and views the state as an institution regulable by democratic jurisprudence, Haeri categorizes politics within practical philosophy (Hikmat-i Amali), defining legitimate government through contractual representation (Wikalah) rather than guardianship (Wilayah), with a central emphasis on intrinsic rationality and justice.

کلیدواژه‌ها English

Religion
Democracy
Political Jurisprudence
Practical Wisdom
Davood Feirahi
Mahdi Haeri Yazdi
ثبوت، اکبر. (۱۳۹۵). آزادی و استبداد در نگاه آخوند خراسانی. تهران: انتشارات وایا.
جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۷۵). «سیری در مبانی ولایت فقیه». فصلنامه حکومت اسلامی، ۱(۱)، ۵۰–۸۰.
حائری یزدی، مهدی. (۱۳۷۶). «گفت‌وگوهای خردمندانه درباره حکومت اسلامی». فصلنامه حکومت اسلامی، ۲(۳)، ۱۸۵–۱۹۱.
حائری یزدی، مهدی. (۱۳۷۹). «علم حضوری و علم حصولی» (سیدمحسن میری، مترجم). فصلنامه ذهن، ۱(۱).
حائری یزدی، مهدی. (۱۳۸۱). خاطرات دکتر مهدی حائری یزدی (به‌کوشش حبیب لاجوردی). تهران: کتاب نادر.
حائری یزدی، مهدی. (۱۳۸۴الف). جستارهای فلسفی (مجموعه مقالات) (به‌اهتمام عبدالله نصری). تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
حائری یزدی، مهدی. (۱۳۸۴ب). کاوش‌های عقل عملی: فلسفه اخلاق. تهران: مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
حائری یزدی، مهدی. (۱۳۸۷). «اسلام و دموکراسی». در مسعود رضوی (ترجمه و تدوین)، سیاست‌گری و سیاست‌اندیشی. تهران: نشر علم.
حائری یزدی، مهدی. (۱۹۹۵). حکمت و حکومت. لندن: انتشارات شادی.
حقیقت، سیدصادق. (۱۳۹۹). بررسی و نقد متون سیاسی در حوزه اسلام و ایران. تهران: انتشارات کویر.
طباطبایی، سیدجواد. (۱۳۹۵). تأملی درباره ایران؛ جلد نخست: دیباچه‌ای بر نظریه انحطاط ایران با ملاحظات مقدماتی در مفهوم ایران. تهران: نشر مینوی خرد.
طباطبایی، سیدجواد. (۱۳۹۷). ملاحظات درباره دانشگاه. تهران: نشر مینوی خرد.
طباطبایی، سیدجواد. (۱۳۹۸). ملت، دولت و حکومت قانون: جستار در بیان نص و سنت. تهران: نشر مینوی خرد.
فراتی، عبدالوهاب. (۱۳۹۹). «فقه و دولت مدرن از منظر داود فیرحی». فصلنامه اندیشه سیاسی در اسلام، ۷(۲۴)، ۵۳–۷۲.
فیرحی، داود. (۱۳۷۸). قدرت، دانش و مشروعیت در اسلام (دوره میانه). تهران: نشر نی.
فیرحی، داود. (۱۳۸۰). «دولت اسلامی و تولیدات فکر دینی». نشریه دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، ۵۱، ۱۵۷–۱۹۶.
فیرحی، داود. (۱۳۸۲). نظام سیاسی و دولت در اسلام. تهران: انتشارات سمت.
فیرحی، داود. (۱۳۸۶). تاریخ تحول دولت در اسلام. قم: دانشگاه مفید.
فیرحی، داود. (۱۳۸۷). روش‌شناسی دانش سیاسی در تمدن اسلامی. قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
فیرحی، داود. (۱۳۸۹). دین و دولت در عصر مدرن: دولت اسلامی و تولیدات فکر سیاسی. تهران: رخ‌داد نو.
فیرحی، داود. (۱۳۹۰). فقه و سیاست در ایران معاصر؛ جلد اول: فقه سیاسی و فقه مشروطه. تهران: نشر نی.
فیرحی، داود. (۱۳۹۱). فقه و سیاست در ایران معاصر؛ جلد دوم: تحول حکومت‌داری و فقه حکومت اسلامی. تهران: نشر نی.
فیرحی، داود. (۱۳۹۴). آستانه تجدد: در شرح تنبیه‌الامه و تنزیه‌المله. تهران: نشر نی.
فیرحی، داود. (۱۳۹۶). فقه و حکمرانی حزبی. تهران: نشر نی.
فیرحی، داود. (۱۳۹۹). «ایرانشهری و مسأله ایران». فصلنامه دولت‌پژوهی، ۶(۱۲)، ۱–۲۸.
فیرحی، داود. (۱۴۰۰). دولت مدرن و بحران قانون: چالش قانون و شریعت در ایران معاصر. تهران: نشر نی.
فیرحی، داود. (۱۴۰۳). پیامبری و قرارداد: نظریه‌ای درباره سیره حکمرانی پیامبر اسلام (ع) بر اساس الگوی قرارداد. تهران: نشر نی.
کدیور، محسن. (۱۳۷۶). نظریه‌های دولت در فقه شیعه. تهران: نشر نی.
لاک، جان. (۱۳۳۵). رساله‌ای درباره فهم بشر (منوچهر بزرگمهر، مترجم). تهران: کتابخانه طهوری.
لاک، جان. (۱۳۹۱). رساله‌ای درباره حکومت (حمید عضدانلو، مترجم). تهران: نشر نی.
مطهری، مرتضی. (۱۳۹۲). نظام حقوق زن در اسلام. تهران: انتشارات صدرا.
مؤمن‌قمی، محمد. (۱۳۹۳). حکومت حکیمانه: نقد نظریه حکمت و حکومت (تقریر و تدوین محمدمهدی بهداروند). قم: دفتر نشر معارف.
مهدوی‌زادگان، داود. (۱۳۹۲). کدام حکمت، کدام حکومت. تهران: امیرکبیر.
میرموسوی، سیدعلی. (۱۳۸۳). «آموزه مالکیت مشاع و مردم‌سالاری». نامه مفید، ۱۰(۴۴)، ۱۵۳–۱۷۸.
نائینی، محمدحسین. (۱۳۸۲). تنبیه الامة و تنزیه الملة (به‌کوشش و تصحیح سیدجواد ورعی). قم: بوستان کتاب.
نوری، شیخ فضل‌الله. (۱۳۶۳). «رساله حرمت مشروطه». در محمد ترکمان (گردآوری)، رسائل، اعلامیه‌ها و مکتوبات و روزنامه شیخ شهید فضل‌الله نوری. تهران: مؤسسه خدمات فرهنگی رسا.
Dunn, John. (1980). Consent in the political theory of John Locke. In John Dunn, Political Obligation in its Historical Context: Essays in Political Theory. Cambridge: Cambridge University Press.
Forster, Greg. (2005). John Locke’s Politics of Moral Consensus. Cambridge: Cambridge University Press.
Forstrom, Joanna. (2011). John Locke and Personal Identity. London: Bloomsbury Publishing.
Thompson, Martyn. (2019). Ideas of Contract in English Political Thought in the Age of John Locke. London: Routledge.
Waldron, Jeremy. (1988). The Right to Private Property [John Locke and the Theory of Property]. Oxford: Clarendon Press / Cambridge: Cambridge University Press.
Waldron, Jeremy. (2002). God, Locke, and Equality: Christian Foundations in Locke’s Political Thought. Cambridge: Cambridge University Press.
دوره 16، شماره 2
تابستان 1405
صفحه 71-92

  • تاریخ دریافت 09 شهریور 1404
  • تاریخ بازنگری 29 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 09 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 01 تیر 1405