نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان

نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان

سیاست استفاده از هوش مصنوعی مولد

مجلۀ نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان با هدف صیانت از اصالت علمی، شفافیت پژوهشی و مسئولیت‌پذیری نویسندگان، سیاستی سخت‌گیرانه دربارۀ استفاده از هوش مصنوعی مولد و ابزارهای وابسته به آن در فرآیند نگارش، آماده‌سازی، داوری و انتشار مقالات اتخاذ کرده است. این سیاست بر محور نظارت انسانی، پاسخ‌گویی علمی، و شفافیت در اعلام استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی تنظیم شده است.

۱. هوش مصنوعی و نویسندگی

ابزارهای هوش مصنوعی، از جمله مدل‌های زبانی مولد، نمی‌توانند به‌عنوان نویسنده یا هم‌نویسنده در مقالات این نشریه درج شوند.

نویسندگی مستلزم برخورداری از صلاحیت علمی، مسئولیت‌پذیری در قبال اصالت اثر، تأیید نسخه نهایی، و پذیرش مسئولیت کامل محتوای مقاله است؛ اموری که صرفاً بر عهدۀ انسانِ پژوهشگر است.

۲. کاربردهای مجاز

استفاده محدود، مسئولانه و تحت نظارت انسانی از ابزارهای هوش مصنوعی در موارد زیر مجاز است:

  • ویرایش زبانی و ادبی: برای بهبود وضوح، دستور زبان، املا، نشانه‌گذاری، ساختار جمله و خوانایی متنِ نگارنده؛
  • کمک به ایده‌پردازی مقدماتی: برای شناسایی رویکردهای احتمالی، کلیدواژه‌ها یا شکاف‌های پژوهشی در مرحلۀ شکل‌گیری ایدۀ تحقیق؛
  • بصری‌سازی داده‌ها: برای تولید نمودار، جدول یا اینفوگرافیک بر پایۀ داده‌های تحلیل‌شدۀ نویسنده، مشروط به آنکه داده‌ها واقعی، مستند و قابل‌ردیابی باشند.

۳. کاربردهای غیرمجاز

استفاده از هوش مصنوعی مولد در موارد زیر ممنوع است:

  • تولید یا پیش‌نویس محتوای علمی اصلی، از جمله چکیده، مقدمه، پیشینه پژوهش، روش‌شناسی، بحث و نتیجه‌گیری؛
  • تولید، جعل، دستکاری یا بازسازی داده‌ها، نتایج، آمارها یا یافته‌های پژوهشی؛
  • خلق یا تغییر تصاویر، اشکال، نمودارها و محتوای دیداری برای مقالات ارسالی، مگر آنکه این استفاده بخشی صریح از روش پژوهش باشد و به‌صورت دقیق، قابل‌تکرار و مستند در بخش روش‌شناسی گزارش شود؛
  • ایجاد تصاویر هنری، طرح جلد یا چکیده‌های تصویری با هوش مصنوعی؛
  • راستی‌آزمایی منابع به‌صورت خودکار بدون کنترل انسانی، زیرا خروجی‌های هوش مصنوعی ممکن است نادرست، ناقص یا ساختگی باشد.

۴. الزامات افشا و اعلام استفاده

نویسندگان موظف‌اند در زمان ارسال مقاله، هرگونه استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی مولد را به‌صورت شفاف و جداگانه اعلام کنند. این اعلام باید در بخشی مستقل در انتهای مقاله، پیش از فهرست منابع، درج شود و شامل موارد زیر باشد:

  1. نام ابزار یا سرویس هوش مصنوعی مورد استفاده؛
  2. نسخه ابزار، در صورت وجود؛
  3. هدف یا حیطۀ استفاده؛
  4. تأیید این نکته که نویسندگان خروجی را بازبینی، ویرایش و تأیید کرده‌اند و مسئولیت کامل محتوای نهایی مقاله را بر عهده می‌گیرند.

تبصره: استفاده از ابزارهای پایه و غیرمولد برای بررسی املا، نگارش یا ویرایش فنی، معمولاً نیازمند اعلام جداگانه نیست؛ مگر آنکه این ابزارها از قابلیت‌های تولیدیِ مبتنی بر هوش مصنوعی بهره ببرند.

۵. استفاده از هوش مصنوعی در فرایند داوری

برای صیانت از محرمانگی نسخه‌های ارسالی و حفظ سلامت فرایند داوری، بارگذاری کل مقاله یا بخشی از آن در ابزارهای هوش مصنوعی مولد توسط داوران و سردبیران مطلقاً ممنوع است. داوری علمی باید مبتنی بر تشخیص تخصصی، استقلال رأی و تفکر نقادانه انسانی انجام شود.

چنانچه داور صرفاً برای بهبود کیفیت نگارش گزارش داوری خود از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده کند، موظف است این موضوع را به تیم تحریریه اعلام نماید؛ با این حال، چنین استفاده‌ای نباید جایگزین مسئولیت حرفه‌ای داور در ارزیابی علمی مقاله شود.