فصلنامه علمی «نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان» وابسته به دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، با همکاری «انجمن بین‌المللی دانش اجتماعی مسلمین» در نظر دارد ویژه‌نامه‌ای پژوهشی با موضوع «نظریه اجتماعی آیت‌الله خامنه‌ای» منتشر کند. این ویژه‌نامه با هدف فراهم‌کردن زمینه‌ای علمی و روشمند برای بررسی، بازسازی و ارزیابی ظرفیت‌های نظری اندیشه اجتماعی آیت‌الله خامنه‌ای، به‌صورت پیوسته منتشر خواهد شد و پذیرای «مقالات پژوهشی» اساتید، صاحب‌نظران و پژوهشگران است.
نظام فکری آیت‌الله سید علی حسینی خامنه‌ای طی چندین دهه در طول دوران رهبری و پیش از آن، در مواجهه با مسائل بنیادین جامعه معاصر و جهان اسلام، مجموعه‌ای گسترده از مفاهیم و گزاره‌ها را درباره انسان، جامعه، تاریخ، فرهنگ، سیاست، عدالت، پیشرفت و تمدن اسلامی شکل داده است. مفاهیمی مانند فطرت، کرامت انسانی، عاملیت اجتماعی، سنت‌های الهی، عدالت، مردم‌سالاری دینی، مقاومت، پیشرفت، سبک زندگی، خانواده، هویت، دانشگاه و تمدن نوین اسلامی، در منظومه فکری رهبر شهید انقلاب می‌توانند در نسبت با یکدیگر، مبانی و مؤلفه‌های یک رویکرد خاص و نظریه‌ای منسجم به واقعیت اجتماعی را تشکیل دهند.
نظریه اجتماعی، دستگاهی منسجم از مفاهیم، گزاره‌ها و روابط تبیینی است که به فهم و توضیح چگونگی شکل‌گیری، استمرار و تحول پدیده‌های اجتماعی می‌پردازد. نظریه اجتماعی صرفاً مجموعه‌ای از دیدگاه‌ها، توصیه‌های اخلاقی یا اظهارنظرهای پراکنده درباره جامعه نیست؛ بلکه باید از مفاهیم نسبتاً روشن و تعریف‌شده، روابط منطقی میان مفاهیم، سطح و دامنه مشخص تحلیل و توان تبیین برخوردار باشد. برخوردار باشد. در یک نظریه اجتماعی باید روشن شود که جامعه، نهادها، ساختارها، ارزش‌ها و هنجارها چه نسبتی با یکدیگر دارند، پدیده‌های اجتماعی بر اساس چه سازوکارهایی شکل می‌گیرند و در چه شرایطی استمرار یا تغییر می‌یابند. همچنین نظریه باید امکان تحلیل واقعیت اجتماعی، تولید پرسش‌های پژوهشی، ارزیابی انتقادی و سنجش میزان کفایت آن در توضیح پدیده‌های اجتماعی را فراهم کند. نظریه اجتماعی معمولاً باید بتواند دست‌کم به این پرسش‌ها پاسخ دهد: «واقعیت اجتماعی چیست؟»، «انسان و جامعه چگونه با یکدیگر نسبت دارند؟»، «نظم اجتماعی چگونه شکل می‌گیرد و بازتولید می‌شود؟»، «تغییر اجتماعی چگونه رخ می‌دهد؟»، «کنش جمعی چگونه ممکن می‌شود؟»، «جامعه مطلوب بر چه مبنایی تعریف می‌شود؟»
بنابراین نظریه اجتماعی هنگامی شکل می‌گیرد که مفاهیم و اندیشه‌های اجتماعی در قالبی منسجم سازمان یابند، نسبت و رابطه آنها با یکدیگر توضیح داده شود و از رهگذر آنها بتوان سازوکارهای اجتماعی را تبیین کرد.
بر این اساس، طرح «نظریه اجتماعی آیت‌الله خامنه‌ای» نیازمند فراتر رفتن از گردآوری گزاره‌ها یا استخراج فهرستی از مفاهیم اجتماعی در بیانات و آثار ایشان است. باید نشان داده شود که در منظومه فکری آیت‌الله خامنه‌ای، مفاهیم اجتماعیِ مرتبط دارای روابط منظم بوده و سازوکارهای قابل تبیینی درباره شکل‌گیری، حفظ و تحول جامعه در آن وجود دارد. همچنین می‌توان نشان داد این عناصر چگونه در موضوعاتی مانند انسان، جامعه، فرهنگ، تمدن، دولت، مردم، نهاد، قدرت، عدالت، پیشرفت و تغییر اجتماعی به یکدیگر پیوند می‌خورند. مقالات این فراخوان می‌توانند با بهره‌گیری از روش‌های معتبر و با پرهیز از تقلیل نظریه به طبقه‌بندی مفاهیم یا توصیف دیدگاه‌ها، به بازسازی، تحلیل و ارزیابی ابعاد مختلف نظریه اجتماعی آیت‌الله خامنه‌ای بپردازند.
ویژه‌نامه حاضر از پژوهش‌های علمی استقبال می‌کند که با رویکردی تحلیلی، مستند و روشمند، به بررسی ابعاد مختلف نظریه‌اجتماعی آیت‌الله خامنه‌ای بپردازند. مقالات می‌توانند به بازسازی مفهومی، بازخوانی نظری و صورت‌بندی نظریه اجتماعی در منظومه فکری آیت‌الله خامنه‌ای اختصاص یابند. همچنین، مطالعاتی که نسبت این اندیشه را با مسائل اجتماعی معاصر، از جمله عدالت، دولت، خانواده، فرهنگ، سبک زندگی، علم، فناوری، مقاومت، جهان اسلام، پیشرفت و تمدن اسلامی بررسی می‌کنند، در صورت برخورداری از چهارچوب نظری روشن، روش معتبر و پشتوانه مستند، بررسی خواهند شد.
ویژه‌نامه از مقالاتی که به ابعاد کمتر بررسی‌شده نظریه اجتماعی آیت‌الله خامنه‌ای بپردازند، استقبال می‌کند. این ابعاد در یک نگاه عبارتند از : مقاومت اسلامی، نهادهای اجتماعی، حلقه‌های میانی، سازمان‌یابی و تشکل اجتماعی، اعتماد و سرمایه اجتماعی، امر عمومی، امر سیاسی، تعارض و اصلاح اجتماعی، ارتباطات اجتماعی، زمان و آینده‌پژوهی، علم اجتماعی، محیط زیست و ورزش.
محورهای موضوعی فراخوان مقاله برای ویژه‌نامه نظریه اجتماعی آیت‌الله خامنه‌ای به شرح زیر است:
پرسش اصلی: جامعه و تاریخ در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای از چه واقعیتی برخوردارند و بر اساس چه مبانی و روش‌هایی می‌توان آنها را شناخت و تحلیل کرد؟
موضوعات:
• انسان‌شناسی اجتماعی: فطرت، اختیار، کرامت و مسئولیت اجتماعی
• نسبت فرد، جامعه و امت و عاملیت انسان در جامعه و تاریخ
• عاملیت، ساختار و نقش اراده انسانی در پیوند با اجتماع
• نسبت دین، عقل، تجربه تاریخی و وحی در علم اجتماعی
• واقع‌گرایی، آرمان‌گرایی واقع‌بینانه و فهم واقعیت اجتماعی
• نسبت نظریه اجتماعی با حکمت عملی و اجتهاد جواهری
پرسش اصلی: مفاهیم، اصول و معارف اجتماعی قرآن کریم در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای چه منظومه‌ای برای فهم جامعه، تاریخ، حرکت اجتماعی و جامعه مطلوب فراهم می‌کنند؟
موضوعات:
• روش فهم و استنباط اجتماعی از قرآن، سنت، تراث شیعی و تجربه تاریخی
• تبیین قرآنی سنت‌های الهی و قوانین حاکم بر تحولات اجتماعی
• تعارض اجتماعی، فتنه، فساد، طغیان و اصلاح اجتماعی از منظر قرآن
• بعثت پیامبران، دعوت، هجرت، ولایت، جهاد و بسیج اجتماعی
• ظرفیت نظری و نسبت تفسیر اجتماعی قرآن برای نقد نظریه‌های اجتماعی مدرن و بازسازی علوم اجتماعی
پرسش اصلی: نظم اجتماعی مطلوب چگونه شکل می‌گیرد، حفظ می‌شود و اصلاح می‌گردد؟
موضوعات:
• امت، امامت، ولایت، جمهوریت و مردم‌سالاری دینی
• مشروعیت، مقبولیت و مشارکت و اراده جمهور
• دولت، جامعه، نهادهای واسط و استحکام ساخت درونی نظام اسلامی
• بازتولید نظم اجتماعی در نهادهای اجتماعی
• تعارض و تحول نهادی در انقلاب اسلامی و نظام اسلامی
پرسش اصلی: تغییر اجتماعی در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای بر اساس چه منطق تاریخی و از طریق چه اشکالی از کنش جمعی و مقاومت اجتماعی تحقق می‌یابد؟
موضوعات:
• نسبت تحولی انقلاب، نظام، دولت، جامعه و تمدن اسلامی
• نظریه مقاومت و مقابله با استکبار، استعمار، استبداد و انحطاط
• مقاومت، بیداری اسلامی و آزادسازی نیروی اجتماعی جهان اسلام
• حلقه‌های میانی، بعثت و بسیج اجتماعی و کنش جمعی
• نسبت عدالت، پیشرفت، مطالبه‌گری و عدالتخواهی
پرسش اصلی: نظام فرهنگی و نهادهای اجتماعی چگونه هویت، ذهنیت، عاملیت و کنش جمعی جامعه را بازتولید می‌کنند؟
موضوعات:
• ایران و هویت و سبک زندگی ایرانی، اسلامی و انقلابی
• حافظه تاریخی و روایت جمعی
• خانواده، جامعه‌پذیری و عاملیت اجتماعی زنان
• علم اجتماعی، حوزه، دانشگاه و تولید معرفت
• جهاد تبیین، رسانه، فضای مجازی و ذهنیت جمعی
برای تأمین اهداف علمی ویژه‌نامه و کمک به انسجام، دقت و اعتبار علمی مقالات دریافتی، از همکاری دبیران تخصصی زیر در حوزه‌های مرتبط استفاده خواهد شد. دبیران تخصصی با نظارت بر فرآیند ارزیابی و بررسی مقالات، به تدقیق مفهومی و روشی، تناسب موضوعات با محورهای فراخوان و ارتقای کیفیت علمی آثار کمک خواهند کرد. لازم به توضیح است که تصمیم نهایی درباره پذیرش مقالات با هیئت تحریریه نشریه است.
مهلت ارسال مقاله: تا 30 دی 1405
پایان انتشار مقالات در ویژه‌نامه: 1 اسفند 1405
ویژه‌نامه به‌صورت «پیوسته» منتشر خواهد شد و هر مقاله پس از تکمیل داوری و اعمال اصلاحات توسط نویسنده وارد فرایند چاپ (ویراستاری، صفحه‌آرایی) شده و پس از آن بدون زمان انتظار، در ویژه‌نامه منتشر خواهد شد.
پژوهشگران گرامی باید مقالات خود را از طریق سامانه الکترونیکی مجله به نشانی https://jstmt.ut.ac.ir ارسال کنند.
• مقالات باید حاصل پژوهشی اصیل بوده و پیش‌تر در نشریه‌ای منتشر نشده و هم‌زمان برای نشریه دیگری ارسال نشده باشند.
• حجم مقالات حداکثر ۸۰۰۰ کلمه (شامل چکیده، متن، منابع و پیوست‌ها) است.
• مقالات در قالب فایل Word و مطابق ساختار علمی متعارف (عنوان، چکیده انگلیسی و فارسی، مقدمه و تبیین مسئله، پیشینه، چهارچوب نظری/تحلیلی، روش پژوهش، یافته‌ها و نتیجه‌گیری و منابع) تنظیم شوند.
• شیوه ارجاع‌دهی مقالات مطابق شیوه‌نامه مجله و به روش APA است.
• تمامی مقالات پس از بررسی اولیه و ارزیابی اصالت علمی، وارد فرایند داوری همتای دوسو ناشناس (Double-blind Peer Review) خواهند شد.
• هزینه داوری، چاپ و انتشار مقالات مطابق تعرفه مصوب مجله خواهد بود و متناسب با طی مراحل از نویسنده مسئول اخذ خواهد شد.
اطلاعات بیشتر از طریق مکاتبه با رایانامه ارتباطی مجله به نشانی jstmt@ut.ac.ir
از همه پژوهشگران و علاقه‌مندان دعوت می‌شود با ارسال آثار خود در غنای علمی این ویژه‌نامه سهیم باشند.