نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان

نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان

سیالیت رنگین‌کمانی، سلوک انواری؛ انسان در دو نحوه مواجهه با بدن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه علوم اجتماعی دانشگاه شاهد، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری دانش اجتماعی مسلمین دانشگاه باقرالعلوم علیه‌السلام، قم، ایران.
چکیده
مسئلۀ تکثرات جنسیتی یکی از چالش‏های جدی وضعیت فعلی اکثر جوامع از جمله جامعه‏ی ما است. مقاله حاضر به بررسی و تحلیل دو رویکرد بنیادین در تعریف انسان و پیامد این تعریف در فهم جنس و جنسیت پرداخته است. سیالیت رنگین‌کمانی برآمده از آراء جودیت باتلر و سلوک انواری مبتنی بر حکمت متعالیه. مبتنی‌بر این تحلیل، ایده « بدن نوری» در تقابل با ایده «بدن رنگین‌کمانی» باتلر شرح داده شده است. نگرش باتلر، با نفی هرگونه ذات برای انسان، او را در تغییر دائمی و سیالیتی می‌داند که در آن جنس و جنسیت، هردو، اموری فاقد ذات و محصول اجراگری هستند. این منظر، امکان هر نوع تکثرات جنسی و جنسیتی را ممکن و نفی و تقابل با این انواع جنس و جنسیت را سرکوب بدن می‌داند. در مقابل، نگاه حکمت متعالیه، با تأکید بر وجود ذات و جوهره برای انسان، بدن انسان را حقیقتی عالم، حی و هوشمند می‌داند که به سمت کمال حرکت می‌کند و در این صیروریت، تغییرات تنانه زمانی و مکانی نسبت‌مند با ذات او ممکن است. اما این تغییرات مرز زن‌بودگی و یا مرد‌بودگی را رد نمی‌کند. تکثرات در جنسیت و رفتارات بدنمند نیز در چارچوبی معین و قاعده‌مند شکل می‌گیرند. یعنی اعتباریات و ادراکات اعتباری نیز در امتداد حقیقیات وجودی قرار دارند و نه مستقل از آن .در نتیجه‌ در حالی که رویکرد سیالیت رنگین‌کمانی انسان را در حرکت آزادانه و بی‌نظم تعریف می‌کند، نگرش سلوک انواری حرکت انسان را در چارچوبی نظام‌مند و متناسب با حقایق وجودی تعریف می‌کند که این نسبت‌مندی سبب جلوگیری از سرکوب‌ بدن و تحمیل تغییرات بی‌رویه در بدن می‌شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Rainbow Fluidity, Illuminative Conduct; Human in two ways of dealing with the body

نویسندگان English

Maryam Mansouri 1
Saeedeh Abavisani 2
1 Assistant Professor of Social science, University of Shahed, Tehran, Iran.
2 PhD Student in Muslim Social Knowledge, Baqir-al-Ulum University, Qom, Iran.
چکیده English

The issue of gender pluralism is one of the serious challenges facing most societies today, including our own. This article examines and analyzes two foundational approaches to defining the human being and explores the implications of these definitions for understanding sex and gender. It juxtaposes the concept of “rainbow fluidity,” derived from Judith Butler’s theoretical framework, with the spiritual trajectory rooted in Transcendent Philosophy (ḥikmat-e motaʿāliya). Based on this comparative analysis, the notion of the “Illuminative body” is articulated in contrast to Butler’s idea of the “rainbow body.” Butler's perspective, by rejecting any essence for human beings, sees humans as constantly changing and fluidity, in which both sex and gender are things without substance and this is the product of performance. This perspective allows for all forms of sexual and gender multiplicities, viewing any opposition or rejection of these identities as bodily suppression. In contrast, the Transcendent Philosophy approach emphasizes the existence of an essence and substance for human beings, considers the human body as a alert, living, and intelligent reality that moves toward perfection and Within this process, bodily changes are defined in relation to the essence and totality of one's being. However, it should be noted that these changes do not negate the boundaries of being female or male. Thus, multiplicities in gender and embodied behaviors are formed within a defined and rule-based framework. That is, acquired conceptual inventions and exist alongside existential realities and are not independent of them. Therefore, in this article, which employs a qualitative content analysis method, while the rainbow fluidity approach defines humans as moving freely and chaotically, the Illuminative Conduct approach defines human movement within a systematic framework aligned with existential truths. This relational framework prevents bodily suppression and the imposition of unbridled changes on the body.

کلیدواژه‌ها English

Butler
Conventionalities
Gender
Illuminative body
Rainbow Body
Transcendent Philosophy
باتلر، جودیت. (۱۳۸۵). آشفتگی جنسیت. نشر مجله شعر، امین قضایی.
پارسانیا، حمید (۱۳۸۴).‌ رویکرد انتقادی فلسفه اسلامی به رابطه عقل و جنسیت، حوراء، شماره ۱۴.
پارسانیا، حمید (۱۴۰۰). تکنولوژی و آینده انقلاب اسلامی، کیهان فرهنگی، شماره ۴۲۰-۴۲۱
پارسانیا، حمید (۱۴۰۲). بیست پرسش درباره علم دینی، پژوهشگاه مطالعات فرهنگی، اجتماعی و تمدنی
پارسانیا، حمید و اقبالی، ابوالفضل(1404). جنسیت و جهان­های اجتماعی معاصر، نظریه اجتماعی متفکرین مسلمان، 15(2) 1-21
پاشایی، محمدجواد. (۱۴۰۰). تفاوت‌ها و شباهت‌های زن و مرد از منظر ابن عربی. مطالعات راهبردی زنان، ۲۴(۹۳)، ۱۷۶-۱۵۹.
پیر، علی؛ ایسماعیلیوف، فرمان. (۱۳۹۰). بررسی تطبیقی رابطه نفس و بدن در نظام فلسفی ملاصدرا و برگسون. دوفصلنامه انسان پژوهی دینی، ۸(۲۶)، ۱۱۸-۱۰۳.
تاجیک، زینب ، رنجبرحسین، محمد (۱۴۰۳)، رابطه نفس و بدن در روایات شیعی و بازتاب آن در جنسیت‌مندی نفس، مطالعات جنسیت و خانواده، ۱۲(۳)، ۴۰-۶۲
جوادی آملی، عبدالله. (۱۳۹۸). اسلام و محیط زیست (چاپ پنجم). قم: مرکز نشر اسراء.
دریفوس، هیوبرت (۱۳۸۲). میشل فوکو فراسوی ساختارگایی و هرمنیوتیک، ترجمه حسین بشیریه، تهران: نشر نی.
رحیمی، علیرضا. (۱۳۸۲). مجموعه مقالات: تعلیم و تربیت دینی، مبانی، اصول و روش‌ها. انتشارات نهج.
رشیدیان، عبدالکریم. (۱۳۸۴). هوسرل در متن آثارش. تهران: نشر نی.
رهنمایی، سیداحمد. (۱۳۸۸). پایه‌های روان‌شناختی تربیت دینی. دو فصلنامه اسلام و پژوهش‌های تربیتی، ۱(۲)، ۱۳۸-۱۰۹.
سلطانی، مهدی. (۱۳۹۷). بازخوانی انتقادی بازتاب مفهوم مدرن زمان در علم اجتماعی ماکس وبر از منظر حکمت متعالیه (رساله دکتری فلسفۀ علوم اجتماعی). دانشگاه باقرالعلوم علیه‌السلام.
شجریان، مهدی. (۱۳۹۸). تأثیر جنسیت در معرفت؛ تحلیل دیدگاه فمینیستی با تأکید بر نظریۀ اعتباریات علامه طباطبایی. مطالعات راهبردی زنان، ۲۲(۸۶)، ۷۷-۵۹.
شمشیری، بابک. (۱۳۸۷). جهانی‌شدن و تربیت دینی از منظر مدرنیسم، پست‌مدرنیسم و عرفان اسلامی. دوماهنامه علمی-پژوهشی دانشور رفتار، ۱۵(۳۰).
صدرالمتألهین. (۱۳۸۳). الحکمه المتعالیه فی الاسفار الاربعه (جلد ۱). تهران: صدرا.
صدرالمتألهین. (۱۹۸۱). الحکمه المتعالیه فی الاسفار الاربعه (جلد ۶ و ۹). بیروت: دارالاحیاء تراث عربی.
ضیائی قهنویه، مجید؛ حسن‌پور، علیرضا؛ مظفری فر، مهناز. (۱۳۹۹). مسئله جنسیت در رویکرد معرفت‌شناسانه ملاصدرا. فصلنامه علمی خردنامه صدرا، ۲۵(۳)، ۷۸-۶۵.
طباطبایی، محمد حسین (۱۳۶۴). اصول فلسفه و روش رئالیسم، انتشارات صدرا، ج ۲.
علیزاده، ملیحه. (۱۳۹۳). تحلیلی انتقادی از مسئله جنسیت و زنانگی در تفکر ابن عربی. جستارهای ادبی، (۱۸۴).
گروت، لیندا؛ وانگ، دیوید. (۱۳۸۶). روش‌های تحقیق در معماری (ترجمه علیرضا عینی فر). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
مطهری، مرتضی. (۱۳۸۲). تعلیم و تربیت در اسلام. انتشارات صدرا.
مطهری، مرتضی. (۱۳۸۶). مجموعه آثار (جلد دوم، چاپ یازدهم). انتشارات صدرا.
منصوری، مریم. (۱۴۰۰). ماهیت علم اجتماعی در نسبت با بدن (رساله دکتری فلسفه علوم اجتماعی). قم: دانشگاه باقرالعلوم علیه‌السلام.
موسوی،‌ هادی (۱۳۹۵) هویت بدن از دیدگاه ملاصدرا، آموزه‌های فلسفه اسلامی، شماره ۱۹، ۱۱۱-۱۳۰
موسوی، هادی؛ حسنی، سیدحمیدرضا. (۱۴۰۳). تبیین دوگانه جنس و جنسیت در سامانه حکمت عملی. فصلنامه علمی روش‌شناسی علوم انسانی، ۳۰(۱۱۸)، ۲۱-۱.
نراقی، آرش. (۱۳۹۸). مسئله همجنس‌گرایی در اندیشه شیعه معاصر ایران. ایران‌نامه، ۳(۱)، ۱۱۹-۸۷.
نراقی، آرش. (۲۰۱۰). درباره اقلیت‌های جنسیتی. بارگزاری شده در وبسایت arashnaraghi.org.
نیچه، فردریک. (۱۴۰۳). تبارشناسی اخلاق (ترجمه داریوش آشوری). انتشارات آگاه.
وفاییان، محمد حسین (۱۳۹۹) شناخت بدن‌مند؛ تبیین جایگاه و تأثیر بدن در فرآیند کسب شناخت از منظر صدرالمتألهین،‌ فصلنامه اندیشه دینی،‌ ۲۰(۳) ۱۱۹-۱۳۸
Salih, Sara. (2007). On Judith Butler and Performativity. Retrieved from ResearchGate. (Publication No. 255015941)
Turner, Bryan. (1996). The Body & Society. In Blackwell companion to social theory. Sage Publication.
دوره 16، شماره 2
تابستان 1405
صفحه 51-69

  • تاریخ دریافت 18 آبان 1404
  • تاریخ بازنگری 27 اردیبهشت 1405
  • تاریخ پذیرش 11 خرداد 1405
  • تاریخ انتشار 01 تیر 1405