نشریه علمی «نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان» به‌منظور پایش جریان تولید علم، ترویج فرهنگ نقد روش‌مند و ایجاد گفت‌وگوی زنده میان اهالی اندیشه، بخشی از تمرکز پژوهشی خود را به انتشار «نقد کتاب‌های علمی و تخصصی» اختصاص می‌دهد.
هدف از این بخش، رصد، بازخوانی تحلیلی و سنجش عیار آثاری است که در حوزه اندیشه، فلسفه، تاریخ و جامعه‌شناسی متفکران جهان اسلام منتشر می‌شوند.
۱. تعریف نقد کتاب در نگاه نشریه
نقد کتاب، ارزیابی نقادانه، مستقل، استدلالی و روش‌مند از یک اثر علمیِ منتشرشده است که به جای گزارش‌نویسی صرف، جایگاه آن اثر را در نقشه معرفتی موضوع و سیر تطور آن تعیین می‌کند.
مرزگذاری مهم:
مجله از پذیرش «معرفی توصیفی»، «خلاصه‌سازی فصول»، «یادداشت‌های ژورنالیستی/تبلیغاتی» یا «مرورهای ستایش‌آمیز» معذور است. اثر ارسالی باید یک «پژوهش انتقادی تمام‌عیار پیرامون کتاب» باشد.
۲. معیارهای انتخاب کتاب برای نقد
کتاب‌های مورد بررسی باید حائز ویژگی‌های زیر باشند:
- ارتباط موضوعی: اثر باید مستقیماً با حوزه تخصصی نشریه (اندیشه اجتماعی متفکران مسلمان، فلسفه علوم اجتماعی اسلامی، جامعه‌شناسی تاریخی جهان اسلام و…) مرتبط باشد.
- تازگی نشر: اولویت با کتاب‌هایی است که در ۳ سال اخیر (آثار داخلی) یا ۵ سال اخیر (آثار بین‌المللی به زبان‌های عربی، انگلیسی و…) به چاپ رسیده باشند.
- اعتبار علمی: اثر باید توسط ناشران دانشگاهی یا معتبر منتشر شده و در پیشبرد ادبیات موضوع داعیه‌دار باشد.
- عدم تعارض منافع: ناقد نباید در نگارش، ویراستاری یا نشر کتاب نقشی داشته باشد.
۳. محورهای اصلی نقد علمی کتاب
یک نقد کتاب استاندارد باید مؤلفه‌های زیر را پوشش دهد:
- زمینه و بافت اثر: جایگاه کتاب در میان آثار پیشین نویسنده و ادبیات تخصصی آن حوزه؛ این کتاب به کدام خلأ یا مناقشه پاسخ می‌دهد؟
- تبیین مدعا و ساختار منطقی: استخراج و صورتبندی شفاف مدعای اصلی و زنجیره استدلال‌های مؤلف بدون درغلتیدن به تلخیص جزءبه‌جزء.
- ارزیابی روش‌شناختی و منبع‌شناختی: سنجش میزان پایبندی مؤلف به روش ادعاشده، عیار بهره‌گیری از منابع دست‌اول اسلامی، و میزان دقت در ترجمه، تصحیح یا فهم متون کهن.
- ارزیابی نوآوری و گره‌گشایی نظری: آیا اثر توانسته افق تازه‌ای در فهم اندیشه اجتماعی مسلمانان بگشاید یا دچار تکرار، التقاط و ساده‌سازی شده است؟
- آسیب‌شناسی و کاستی‌ها: شناسایی تناقض‌های درونی، مغالطات، بدفهمی‌ها، پیش‌فرض‌های ناگفته یا ارجاعات گزینشی با زبانی منصفانه، علمی و مستند.
۴. انواع قالب‌های نقد کتاب در نشریه
- نقد متمرکز کتاب (Book Review):
- حجم: ۱۵۰۰ تا ۳۰۰۰ کلمه.
- بررسی دقیق و موجز یک اثر مشخص با تمرکز بر مدعا، روش و ارزیابی انتقادی.
- مقاله نقدپژوهی (Review Essay):
- حجم: ۳۵۰۰ تا ۵۰۰۰ کلمه.
- نقد تطبیقی و عمیق یک کتاب که در سال‌های اخیر منتشر شده‌اند، به همراه نتیجه‌گیری فراتر پیرامون وضعیت آن شاخه از دانش.
۵. ساختار نگارشی نقد کتاب
- شناسنامه کامل کتاب (در ابتدای متن):نام مؤلف/مترجم، عنوان کامل اثر، ناشر، شهر محل نشر، سال چاپ، تعداد صفحات و شابک (ISBN).
- عنوان نقد: عنوانی تحلیلی و برانگیزاننده که گویای زاویه‌دید ناقد باشد (نه صرفاً درج نام کتاب).
- مقدمه: ورود به مسئله، معرفی اجمالی نویسنده و اهمیت اثر در جامعه علمی.
- بدنه تحلیلی: تفکیک مباحث به بخش‌های ساختاریافته (طرح مدعا، تحلیل روش و منابع، نقاط قوت برجسته، نقدها و کاستی‌های مفهومی).
- جمع‌بندی و داوری نهایی: ارزیابی کلی ناقد از ارزش اثر و جامعه هدف آن (مناسب برای تدریس، پژوهش‌های بنیادی، یا نیازمند بازنگری مؤلف).
- منابع: در صورتی که ناقد برای رد یا اثبات ادعاهای مؤلف به منابع دیگری استناد کرده باشد، ذکر مراجع بر اساس شیوه APA الزامی است.
نویسندگان محترم پیش از اقدام به نگارش نقد کتاب، ضروری است نسبت به اخذ تأییده در خصوص کتاب مورد نظر از تحریریه مجله اقدام کنند. بدین منظور می‌توانید درخواست خود را از طریق رایانامه jstmt@ut.ac.ir ارسال کنید.
