نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان

نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان

اسلام و مشارکت ‌سیاسی در اندیشۀ ‌سیاسی جوادی‌آملی (با تاکید بر کلام‌ سیاسی)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه علوم سیاسی، پژوهشکده علوم اجتماعی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران.
چکیده
آیت‌الله عبدالله جوادی‌آملی دارای آثار متنوع و متکثر در اضلاع مختلف علم دینی از جمله حیطه‌های کلامی‌سیاسی است که وی را شخصیتی شاخص ساخته است.(اهمیت) بر این‌پایه سوال‌اصلی آن‌است که در نگرش‌جوادی‌آملی نوع رابطه اسلام و مشارکت‌سیاسی چیست؟(سوال اصلی) فرضیه براساس روش هرمنوتیک اسکینر(روش) بر این‌مبنا استوار‌است که برپایه زمینه‌های‌ذهنی و عینی و هنجارهای مرسوم در این‌زمینه، جوادی‌آملی، هم در نگرش مدرن و هم در نگرش سنتی تصرفاتی دارد که طبق آن مشارکت‌سیاسی مردم امری پویا، گسترده و لازم و مبتنی بر عهد و عقد اما تمام‌کننده نیست. وی با نقد نگرش سکولار بر نقش عقلانیت، اجتهاد و اخلاق در هدایت مشارکت سیاسی تأکید دارد و آن را امری فراتر از مناسبات قدرت و رقابت حزبی می‌داند.(فرضیه) بر این‌اساس جوادی‌آملی بر ﮐﻠﯿﺪواژﮔﺎن ﻧﻈﺎرت‌ﻣﺮدم و اﻣﺮﺑﻪﻣﻌﺮوف و ﻧﻬﯽازﻣﻨﮑﺮ جهت تقویت مشارکت‌سیاسی تاکید دارد؛ ﻣـﺸﺎرﮐﺖ ﺧﺮدﭘﺎﯾﮥ دﯾﻦﻣﺪار ﯾﮑﯽ از ﺷﺎﺧﺺﻫﺎی ﺣﮑﻤﺮاﻧﯽ ﺧﻮب است؛ در ﺗﺒﻴﻴﻦ ﺣﻮزة ﻣﺸﺎرﻛﺖ اﻣﺖ اﺳﻼﻣﻲ در ﻧﻈﺎم اﺳﻼﻣﻲ، دو ﺣﻴﻄﺔ اﻣﺮاﷲ و اﻣﺮاﻟﻨﺎس را از ﻳﻜﺪﻳﮕﺮ ﺟﺪا و ﺣﻮزة ﻣﺸﺎرﻛﺖ و دﺧﺎﻟﺖ ﻣﺮدم در ﺣﻮزة اﻣﺮاﻟﻨﺎس کامل است؛ حکومت دینی بر اساس پشتوانه مردم، قوام می‏یابد و بدون آن تشکیل و استمرار حاکمیت ممکن نیست؛ رضایت مردم هر چند از ارکان مهم استواری حکومت است، امّا باید واقع بینانه، و عاری از فریب و تظاهر باشد؛ درصورت عدم‌همراهی مردم با حاکمیت دینی، استیلای زور بر آنان روا نیست؛ خواست مردم، هم در تأسیس حکومت دینی، هم در استمرار آن نقشی عمده دارد؛ مشارکت‌سیاسی نباید به«سادگی» و «فراگیری بی‏حدّ و حصر» در اجرا منجر شود؛ مناطق مشارکت شامل حوزه‌مباحات، موضوعات غیرمستنبط از منابع‌دینی، اضلاع واجب‌تخییری‌نقلی، مصادیق واجب‌تخییری‌عقلی و مانند آن که مستقیم به حکم شرعی باز نمی گردند و نیز قلمرو ولایت است.(یافته ها)
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Islam and Political Participation in the Political Thought of Javadi Amoli (with an Emphasis on Political Theology)

نویسنده English

Ali Aqajani
Assistant Professor, Department of Political Science, Research Institute of Social Sciences, "Houze" and "University" Research Institute, Qom, Iran.
چکیده English

Ayatollah Abdullah Javadi Amoli has diverse and numerous works in various aspects of religious science, including the fields of theology and politics, which have made him a prominent figure. (Importance) Accordingly, the main question is what is the type of relationship between Islam and political participation in Javadi Amoli's view? (Main question) The hypothesis based on Skinner's hermeneutic method (method) is based on the premise that, based on the subjective and objective grounds and the customary norms in this field, Javadi Amoli, in both the modern and traditional perspectives, has positions according to which people's political participation is dynamic, extensive, and necessary, and based on covenants and contracts, but not exhaustive. Criticizing the secular perspective, he emphasizes the role of rationality, ijtihad, and ethics in guiding political participation, and considers it to be something beyond power relations and party competition. (Hypothesis) Accordingly, Javadi Amoli emphasizes the keywords of people's supervision and the well-known and the forbidding of the wrong in order to strengthen political participation; rational, religious-based participation is one of the indicators of good governance; in explaining the sphere of participation of the Islamic nation in the Islamic system, the two spheres of the command of Allah and the command of the people are separated from each other, and the sphere of participation and intervention of the people in the sphere of the command of the people is complete; religious government is established on the basis of the support of the people, and without it, the formation and continuation of governance is not possible; Although the people's consent is an important pillar of the stability of the government, it must be realistic and free from deception and pretense; if the people do not agree with religious rule, it is not permissible to impose force on them; the will of the people plays a major role in both the establishment of a religious government and its continuation; political participation should not lead to "simplicity" and "unlimited and comprehensiveness" in implementation; the areas of participation include the areas of permissible matters, issues not derived from religious sources, aspects of obligatory and rational choice, instances of obligatory and rational choice, and the like that do not directly refer to the Sharia ruling, as well as the realm of guardianship. (Findings)

کلیدواژه‌ها English

Political participation
political theology
Javadi Amoli
Amrallah and Amralnas
people's satisfaction
Javadi Amoli's political thought
آب‌نیکی، حسن.(1390). جهانی شدن و چالش مشارکت‌سیاسی در جمهوری اسلامی ایران. پژوهش سیاست نظری، دوره جدید، شماره 10، 109–132.
آقابخشی، علی.(1375). فرهنگ علوم سیاسی. تهران: مرکز اطلاعات و مدارک علمی ایران.
اطاعت، جواد(۱۳۹۹). مشروعیت و مشارکت‌سیاسی در اندیشه فقهای شیعه. فصلنامه رهیافت‌های سیاسی و بین‌المللی، شماره ۴۵، صص ۱-۳۰.
آقاجانی، علی.(1402).. بررسی تطبیقی «مسائل کلام‌سیاسی» از دیدگاه جوادی‌آملی و مجتهد شبستری.جستارهایی در فلسفه و کلام، 55(1)، پاییز و زمستان.
رحمت‌الهی، حسین و دیگران(۱۳۹۴). جایگاه مشارکت در اندیشه سیاسی اسلام. فصلنامه اندیشه سیاسی در اسلام، دوره ۱، شماره ۲، صص ۷-۳۰.
نوروزی مصیر، امین؛ لک‌زایی، شریف و گلشنی، علیرضا(۱۳۹۷). پیشرفت عدالت سیاسی از منظر حکمت متعالیه. فصلنامه اندیشه سیاسی در اسلام، شماره ۱۷، صص ۷-۳۰.
پای، لوسین.(بی‌تا). نظریه بحران‌ها در توسعه سیاسی. در غلامرضا خواجه‌سروی و لئونارد بایندر، بحران‌ها و توالی‌ها در توسعه سیاسی(چاپ اول). تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
پورفرد، مسعود.(بی‌تا). مردم‌سالاری دینی. 
تقوی، محمدناصر.(1380). تأثیر انواع مشروعیت در مشارکت‌سیاسی با نگاهی به مشروعیت حکومت دینی و نظریه‌های ولایت فقیه. حکومت اسلامی، شماره 20، تابستان.
مجتبی‌زاده، علی.(1389). اندیشه سیاسی حضرت آیت‌الله جوادی‌آملی(پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه باقرالعلوم(ع)، دانشکده علوم سیاسی و اجتماعی). وزارت علوم، تحقیقات و فناوری. استاد راهنما: نجف لک‌زایی؛ استاد مشاور: سید محمدتقی آل‌غفور.
جوادی‌آملی عبدالله(1381)، وحی و نبوت در قرآن؛ تفسیر موضوعی، ج 3 ، تحقیق: علی زمانی‌قمشه‌ای، قم: اسراء،.
جوادی‌آملی، عبدالله(1378)، تفسیر تسنیم، ج 1، قم: إسراء.
جوادی‌آملی، عبدالله(1383)، نسبت دین و دنیا. تحقیق: علیرضا روغنی موفق قم: اسراء، چاپ سوم.
جوادی‌آملی، عبدالله(1384)، حیات حقیقی انسان در قرآن. تفسیر موضوعی - ج 15 - چاپ دوم،  قم: اسراء. 
جوادی‌آملی، عبدالله(1385) سروش هدایت(مجموعه پیامهای حضرت آیت الله جوادی‌آملی) ، تحقیق:  سیدمحمود صادقی  ، ج 2: قم: إسراء.
جوادی‌آملی، عبدالله(1386الف)، سرچشمه اندیشه، جلد 4، چاپ دوم، قم: اسراء.
جوادی‌آملی، عبدالله(1386ب)، شریعت در آینه معرفت، تحقیق: حمید پارسانیا. چاپ پنجم، قم: اسراء.
جوادی‌آملی، عبدالله(1386ج)، منزلت عقل در هندسه معرفت دینی، تحقیق: احمد واعظی، قم: اسراء.
جوادی‌آملی‌، عبدالله(1387الف)، مهر استاد، سیره علمی و عملی استاد جوادی‌آملی(دام ظله)، چاپ چهارم، قم: اسراء.
جوادی‌آملی، عبدالله(1387ب) انتظار بشر از دین چاپ پنجم تحقیق: محمدرضا مصطفی پور قم: إسراء.
جوادی‌آملی، عبدالله.(1387). جامعه در قرآن (ج 17 از تفسیر موضوعی قرآن کریم؛ تحقیق: مصطفی خلیلی؛ ویراستار: سعید بندعلی). قم: نشر اسراء.
جوادی‌آملی، عبدالله.(1388). تفسیر تسنیم(تحقیق عبدالکریم عابدینی)، جلد 16، صفحه 134. قم: مؤسسه اسراء.
حجابی، حسن.(1381). مشارکت‌سیاسی و دیدگاه‌های امام علی پیرامون آن. پژوهش‌نامه انقلاب اسلامی، شماره‌های 9 و 10.
حسین زاده، محمد،(1380)، مبانی معرفت دینی، قم: مرکز انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)،  .
راش، مایکل.(1377). جامعه و سیاست: مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی سیاسی(ترجمه منوچهر صبوری). تهران: سمت.-
سبحانی، جعفر.(1427 ق). مفاهیم القرآن(جلد 2، صفحات 188–189). قم: مؤسسه امام صادق(ع).
سروش، عبدالکریم،(1371)، قبض و بسط تئوریک شریعت، چاپ دوم، تهران: صراط.
شیرودی، مرتضی.(بی‌تا). مشارکت‌سیاسی: فرایندها و برآیندها. رواق اندیشه، شماره 3.- فصلنامه حکومت اسلامی.(بی‌تا). شماره 40، صفحه 27.
صنعتی، رضا.(1385). همان، صفحه 154. به نقل از سایت مجمع تشخیص مصلحت نظام، 24 آذر.
طباطبایی، سید محمدحسین.(بی‌تا). المیزان(جلد 4، صفحات 124–125). قم: دفتر انتشارات اسلامی.
عباس تبار، رحمت، و زارع پور نقیبی، محمد.(1398). همگرایی عقل و سیاست در حکمت متعالیه جوادی‌آملی بر اساس نظریه هرمنوتیک اندیشه شناسانه اسکینر. انسان پژوهی دینی، 16(42 )، 201-219. SID. https://sid.ir/paper/219930/fa
علویان، مرتضی و محمد زارع پور، اقتضائات حضور عقل برهانی در معرفت سیاسی آیت الله جوادی‌آملی، معرفت سیاسی، سال دهم، پاییز و زمستان، شماره 2(پیاپی 20) 1397.
علیخانی، علی‌اکبر.(1377). مشارکت‌سیاسی. تهران: سفیر.
فرزانه‌پور، حسین، و زنگنه، پیمان.(1388). مقایسه مفهوم و سازوکارهای مشارکت‌سیاسی در پارادایم مدرنیته با اندیشه سیاسی امام خمینی. رهیافت انقلاب اسلامی، سال 3، شماره 8، بهار.
فضل‌الله، سید محمدحسین.(1378). کیمیای نظر(گردآوری محسن عابدی). تهران: خانه اندیشه جوان، صفحات 64–65.
فضل‌الله، سید محمدحسین.(1380). فقه زندگی(ترجمه مجید مرادی). قم: دارالملک.
فضل‌الله، سید محمدحسین.(1996م). حوارات فی الفکر و السیاسة و الاجتماع. بیروت: دارالملاک.
فضل‌الله، سید محمدحسین.(بی‌تا). دین، جامعه و حکومت(ترجمه مجید مرادی). مجله حکومت اسلامی، شماره 16، صفحه 21.
فضل‌الله، سید محمدحسین.(بی‌تا). فقه الشریعه(جلد 2، صفحه 16). قم: المکتب الاسلامی.
فضل‌الله، سید محمدحسین، و مرادی، مجید.(بی‌تا). در اندیشه سیاسی در جهان اسلام، صفحه 488.
فیرحی، داود.(1377). مفهوم مشارکت‌سیاسی. فصلنامه علوم سیاسی، سال اول، شماره 1، 44.
کلانتری، ابراهیم، و همکاران.(1390). درآمدی بر مبانی مشارکت‌سیاسی در اندیشه سیاسی اسلام. انقلاب اسلامی، سال 8، شماره 26، پاییز.
لک‌زایی، شریف.(1381). الگوی مشارکت‌سیاسی در نظریه‌های ولایت فقیه. حکومت اسلامی، شماره 20، زمستان.
مصفا، نسرین.(1375). مشارکت‌سیاسی زنان در ایران. تهران: وزارت امور خارجه.
هاشمی رفسنجانی، اکبر.(1381). گفتگو با کتاب نقد. کتاب نقد، شماره 22، صفحات 17–18.- هاشمی رفسنجانی، اکبر.(1383). گفتگو با سالنامه روزنامه شرق، صفحات 28–31.
هاشمی رفسنجانی، اکبر.(1383، 11 بهمن). مصاحبه با خبرگزاری دانشجویان ایران(ایسنا). 

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 28 مرداد 1405

  • تاریخ دریافت 27 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 08 دی 1404
  • تاریخ پذیرش 24 دی 1404
  • تاریخ انتشار 28 مرداد 1405