نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان

نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان

دولت تمدنی در دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای؛ بررسی الزامات شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه علوم اجتماعی اسلامی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.
چکیده
این پژوهش با هدف بررسی دولت تمدنی در دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای و به طور خاص بررسی الزامات شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی و با روش کیفی به انجام رسید. بدین‌منظور، بیانات رهبری جمهوری اسلامی در مدت پنج‌ساله منتهی به صدور بیانیه گام دوم انقلاب در سال 1397 مورد بررسی قرار گرفت. نتایج تحقیق نشان داد که که دولت در دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای می‌بایست واجد ویژگی‌هایی باشد تا امکان حرکت آن را به وسعت یک تمدن و نه یک سرزمین ملی فراهم نماید که عبارتند از: استقلال و عدم وابستگی، حمایت از مظلوم و مقابله با مستکبران، نقش‌آفرینی مردم، رویکرد تمدنی در سیاست، رویکرد تمدنی در اقتصاد، توجه به فرهنگ عمومی جامعه، پیشرفت علمی، و تأکید بر کارآمدی مدیریتی. به عبارت دیگر، تا زمانی که این ویژگی‌ها در دولتی وجود نداشته باشد، نمی‌توان انتظار داشت که رویکرد و عملکرد موثری در سطح تمدنی داشته باشد. همچنین در دیدگاه ایشان، تمدن نوین اسلامی واجد الزامات و پیش‌نیازهایی است که شامل پیروی از شریعت اسلامی، حفظ وحدت بین کشورهای اسلامی، جامعیت برنامه اسلام، و توجه به ظرفیت‌های درونی خود است. این پژوهش نشان داد که دولت جمهوری اسلامی می‌تواند با توجه به امکان‌هایی که در قانون اساسی به آن پرداخته شده، و همچنین ظرفیت‌های داخلی و جایگاه منطقه‌ای و بین‌المللی خود، و از طریق تقویت مولفه‌های تمدنی پیش‌گفته، در قالب یک دولت تمدنی اثرگذار به عنوان پیشگام تمدن نوین اسلامی عمل نماید.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Civilizational State in the Viewpoint of Ayatollah Khamenei; Examining the Role of the Islamic Republic Government in the Formation of the New Islamic Civilization

نویسنده English

Seiyed Pouya Rasoulinejad
Assistant Professor, Department of Islamic Social Sciences, Faculty of Social Sciences, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده English

This research aimed to examine the civilized state in the view of Ayatollah Khamenei, and specifically the role of the Islamic Republic government in the formation and advancement of the modern Islamic civilization, and was conducted using a qualitative method. For this purpose, the statements of the leadership of the Islamic Republic were examined during the five-year period leading up to the issuance of the Second Step of the Revolution statement in 2018. The results of the research showed that the state in Ayatollah Khamenei’s view should have characteristics that enable it to move to the extent of a civilization and not a national territory, which include: independence and non-dependence, supporting the oppressed and confronting the arrogant, creating a role for the people, a civilized approach to politics, a civilized approach to the economy, paying attention to the general culture of the society, scientific progress, and emphasizing managerial efficiency. In other words, as long as these characteristics do not exist in a state, it cannot be expected to have an effective approach and performance at the civilized level. Also, in his view, the modern Islamic civilization has requirements and prerequisites that include following Islamic law, maintaining unity among Islamic countries, the comprehensiveness of the Islamic program, and paying attention to its internal capacities. This research showed that the Islamic Republic government can act as an effective civilizational state as a pioneer of the modern Islamic civilization, considering the possibilities addressed in the constitution, as well as its internal capacities and regional and international status, and by strengthening the aforementioned civilizational components.

کلیدواژه‌ها English

Ayatollah Khamenei
Civilized State
Islamic Republic of Iran
Modern Islamic Civilization
National State
قرآن کریم.
اخوان زنجانی، داریوش. (1381). جهانی‌شدن و سیاست خارجی. تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.
اکبری، علی، و رضایی، محمد. (1394). واکاوی شاخصه‌های تمدن نوین اسلامی در اندیشه مقام معظم رهبری. فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی، 12(3)، 45–70.
الجابری، محمد عابد (1392). «فرهنگ اصطلاحات علم عمران»، در ابن خلدون، ترجمه و تدوین کامیار صداقت ثمرحسینی، تهران: انتشارات آفتاب توسعه.
الطالبی، محمد (1391). ابن خلدون و تاریخ، ترجمه محسن حسنی و سپیده ره­انجام، تهران: پژوهشکده تاریخ اسلام.
بشیر، حسن، و غیاثی فتح‌آبادی، محمد. (1399). چالش‌های تمدنی پیش روی انقلاب اسلامی ایران در مسیر تحقق تمدن نوین اسلامی. فصلنامه پژوهش‌های انقلاب اسلامی، 8(2)، 101–128.
بهمنی، محمدحسین. (1393). تمدن نوین اسلامی در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1383، 6 آبان). [بیانات در دیدار کارگزاران نظام].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1391، 23 مهر). [بیانات در دیدار جوانان خراسان شمالی].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1392، 1 فروردین). [بیانات در اجتماع زائران و مجاوران حرم مطهر رضوی].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1392، 9 اردیبهشت). [بیانات در اجلاس جهانی علما و بیداری اسلامی].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1392، 14 خرداد). [بیانات در مراسم بیست‌ و چهارمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1392، 17 خرداد). [بیانات در دیدار مسئولان نظام و سفرای کشورهای اسلامی].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1392، 20 شهریور). [بیانات در دیدار مسئولان و دست‌اندرکاران حج].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1392، 17 مهر). [بیانات در دیدار شرکت‌کنندگان در هفتمین همایش ملی نخبگان جوان].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1392، 19 آذر). [بیانات در دیدار اعضای شوراى عالى انقلاب فرهنگى].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1392، 29 دی). [بیانات در دیدار مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامى‌].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1393، 1 فروردین). [بیانات در اجتماع زائران و مجاوران حرم مطهر رضوی].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1393، 6 خرداد). [بیانات در دیدار مسئولان نظام و سفرای کشورهای اسلامی].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1393، 14 خرداد). [بیانات در مراسم بیست‌ و پنجمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1393، 7 مرداد). [بیانات در دیدار مسئولان نظام و سفرای کشورهای اسلامی].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1393، 16 شهریور). [بیانات در دیدار مسئولان و دست‌اندرکاران حج].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1393، 19 دی). [بیانات در دیدار مسئولان نظام و میهمانان بیست و هشتمین کنفرانس بین‌المللى وحدت اسلامى‌].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1394، 1 فروردین). [بیانات در اجتماع زائران و مجاوران حرم مطهر رضوی].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1394، 26 اردیبهشت). [بیانات در دیدار مسئولان نظام و سفرای کشورهای اسلامی].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1394، 14 خرداد). [بیانات در مراسم بیست‌ و ششمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1394، 27 تیر). [بیانات در دیدار مسئولان نظام و سفرای کشورهای اسلامی].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1394، 31 مرداد). [بیانات در دیدار مسئولان و دست‌اندرکاران حج].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1394، 8 دی). [بیانات در دیدار مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامى‌].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1395، 1 فروردین). [بیانات در اجتماع زائران و مجاوران حرم مطهر رضوی].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1395، 16 اردیبهشت). [بیانات در دیدار مسئولان نظام و سفرای کشورهای اسلامی].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1395، 25 خرداد). [بیانات در دیدار مسئولان نظام].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1395، 16 تیر). [خطبه­های نماز عید فطر].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1395، 16 تیر). [بیانات در دیدار مسئولان نظام و سفرای کشورهای اسلامی].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1395، 27 آذر). [بیانات در دیدار مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامى‌].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1395، 3 اسفند). [بیانات در ششمین کنفرانس بین‌المللی حمایت از انتفاضه فلسطین].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1396، 1 فروردین). [بیانات در اجتماع زائران و مجاوران حرم مطهر رضوی].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1396، 5 اردیبهشت). [بیانات در دیدار مسئولان نظام و سفرای کشورهای اسلامی].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1396، 8 مرداد). [بیانات در دیدار کارگزاران حج].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1396، 15 آذر). [بیانات در دیدار مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامى‌].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1396، 26 دی). [بیانات در دیدار شرکت‌کنندگان در کنفرانس اتحادیه بین‌ المجالس سازمان همکاری اسلامی].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1397، 1 فروردین). [بیانات در اجتماع زائران و مجاوران حرم مطهر رضوی].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1397، 25 فروردین). [بیانات در دیدار مسئولان نظام و سفرای کشورهای اسلامی].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1397، 14 خرداد). [بیانات در مراسم بیست‌ و نهمین سالگرد رحلت امام خمینی (رحمه‌الله)].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1397، 25 خرداد). [بیانات در دیدار مسئولان نظام و سفرای کشورهای اسلامی].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1397، 25 تیر). [بیانات در دیدار کارگزاران حج].
پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری. (1397، 4 آذر). [بیانات در دیدار مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامى‌].
تنهایی، حسین ابوالحسن (1383). جامعه­شناسی تاریخی نظریه­های متفکرین مسلمان. تهران: انتشارات بهمن برنا.
جمالی، محمد. (1401). دولت تمدنی و نظم جهانی. تهران: انتشارات سمت.
خرمشاد، محمدباقر، و آدمی، مهدی. (1388). سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران و تعاملات تمدنی. فصلنامه سیاست خارجی، 23(1)، 55–78.
طوسی، سیدمحمد، و طاهری خسروشاهی، حسین. (1401). دولت تمدنی و آینده نظم جهانی. فصلنامه مطالعات راهبردی، 25(4)، 89–110.
عبدخدایی، محمد. (1393). دولت تمدنی و نسبت آن با دولت مدرن. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به همراه نظرات تفسیری شورای نگهبان. (1397). قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به همراه نظرات تفسیری شورای نگهبان. تهران: معاونت تدوین، تنقیح و انتشار قوانین و مقررات.
متولی امامی، محمد. (1398). تمدن نوین اسلامی و راهبردهای تحقق آن. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
مهدی، محسن (1352). فلسفه تاریخ ابن خلدون، ترجمه مجید مسعودی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
نجفی، موسی، و غلامی، محمد. (1397). تمدن نوین اسلامی و الزامات تحقق آن. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
نوروزی فیروز، رسول. (1397). دولت تمدنی و کنشگری در روابط بین‌الملل. فصلنامه علوم سیاسی، 21(84)، 7–34.
هونتزیگنر، ژاک. (1368). درآمدی بر روابط بین‌الملل (عباس آگاهی، مترجم). مشهد: آستان قدس رضوی.
Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101.
Jacques, M. (2010). When China rules the world: The end of the Western world and the birth of a new global order. Penguin.
Katzenstein, P. J. (2010). Civilizations in world politics: Plural and pluralist perspectives. Routledge.
Kissinger, H. (2016). World order. Penguin Press.
Pan, C. (1999). The rise of China and the logic of strategy. Journal of Contemporary China, 8(22), 321–340.
Pye, L. W. (1990). China: Erratic state, frustrated society. Foreign Affairs, 69(4), 56–74.
Tsygankov, A. P. (2008). Russia’s foreign policy: Change and continuity in national identity. Rowman & Littlefield.
Xia, Y. (2013). China as a civilizational state. The Chinese Journal of International Politics, 6(4), 345–373.

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 19 تیر 1405

  • تاریخ دریافت 11 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 23 فروردین 1405
  • تاریخ پذیرش 27 اردیبهشت 1405
  • تاریخ انتشار 19 تیر 1405