تبیین آرمان‌شهر از نگاه عبدالحسین صنعتی‌زاده کرمانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

2 دانشیار شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

چکیده

انسان از دیرباز در پی تصویر و تحقق جامعه‌ای ایدئال بوده که در آن عدالت، معنویت، آزادی و رفاه حاکم باشد. متفکران اسلامی، برخلاف برخی متفکران غربی، آرمان‌شهر را خیالی نمی‌دانند، بلکه آن را تحقق‌پذیر تلقی می‌کنند. عبدالحسین صنعتی‌زاده کرمانی را می‌توان از نخستین نویسندگان یوتوپیایی‌نویس در ایران دانست. بررسی آرمان‌شهر از دید او ما را با تلاش‌های یک متفکر ایرانی در برقراری نسبت میان سنت و تجدد آشنا می‌سازد. این پژوهش با هدف واکاوی اندیشه‌های عبدالحسین صنعتی‌زاده کرمانی، به دنبال تبیینی جامع از آرمان‌شهر در بستر فرهنگ ایرانی- اسلامی است تا نشان دهد ادبیات، مانند فلسفه و دین، می‌تواند بستر مناسبی برای بازسازی افق‌های تمدنی باشد. به‌منظور تبیین آرمان‌شهر از نگاه او، از روش تحلیل روایت با خوانش موضوعی، مدل نظری اسپریگنز و نرم‌افزار مکس‌کیودا استفاده شده است. با توجه به بررسی‌های انجام‌شده و تحلیل سه اثر برجستۀ عبدالحسین صنعتی‌زاده کرمانی یعنی مجمع دیوانگان، رستم در قرن بیست‌ودوم و روزگاری که گذشت، می‌توان به این جمع‌بندی رسید که آرمان‌شهر از نگاه این اندیشمند مشروطه‌خواه ایرانی، جامعه‌ای است که در آن پنج محور بنیادین عقلانیت، عدالت، آزادی، طبیعت و آموزش به‌گونه‌ای هم‌افزا در کنار یکدیگر عمل می‌کنند تا زمینه‌ساز رشد مادی و معنوی بشر باشند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Explaining Utopia from the Perspective of Abdolhossein Sanatizadeh Kermani

نویسندگان [English]

  • Mahboobeh Mazarei 1
  • Hamid reza saremi 2
1 Ph.D. Student in Urban Planning, Faculty of Art and Architecture, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor of Urban Planning, Faculty of Art and Architecture, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Since ancient times, human beings have sought to envision and realize an ideal society in which justice, spirituality, freedom, and prosperity prevail. Unlike some Western traditions that regard utopia as purely imaginary, Islamic thought generally considers it attainable. Abdolhossein Sanʿatizadeh Kermani can be regarded as one of the earliest utopian writers in Iran. Examining utopia from his perspective illuminates an Iranian intellectual effort to reconcile tradition and modernity. This study explores Sanʿatizadeh’s ideas in order to provide a comprehensive interpretation of utopia within the framework of Iranian–Islamic culture, demonstrating that literature, alongside philosophy and religion, can serve as a fertile ground for reconstructing civilizational horizons. To this end, narrative analysis, thematic reading, Spragens’ theoretical model, and MAXQDA software are employed. Based on the analysis of three major works, Majmaʿ-e Divanegan, Rostam in the 22nd Century, and Ruzegari ke Gozasht, the study concludes that, in Sanʿatizadeh’s view, utopia is a society in which five fundamental pillars, rationality, justice, freedom, nature, and education, interact synergistically to enable both material and spiritual human development.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Abdolhossein Sanatizadeh Kermani
  • Narrative Analysis
  • Majmaʿ-e Divanegan
  • Rostam in the 22nd Century
  • Utopia

مراجع

آرین‌پور، یحیی (1355). از صبا تا نیما. جلد 2. تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی.
آرین‌پور، یحیی (1382). از نیما تا روزگار ما، تاریخ 150 سالۀ ادب فارسی. تهران: زوار.
آقاعباسی، یدالله (1390). عبدالحسین صنعتی‌زاده و ادبیات دراماتیک. نشریۀ ادب و زبان، 30(27)، 31-46.
اسپریگنز، توماس (1370). فهم نظریه‌های سیاسی. ترجمۀ فرهنگ رجایی. چاپ اول. تهران: آگه.
اقتداری، احمد (1356). صنعتی‌زاده، نویسنده‌ای از کرمان (سی گفتار دربارۀ کرمان، به کوشش محمد رسول دریاگشت). کرمان: استانداری.
امین‌زاده، بهناز و نقی‌زاده، محمد (1381). آرمان‌شهر اسلام: شهر عدالت. صفه، 12(4-3)، 20-31.
بابازاده اقدم، عسگر و شکیب، محمود (1390). مقایسۀ رمان تاریخی ابومسلم خراسانی جرجی زیدان و سیاه‌پوشان صنعتی‌زاده کرمانی. مجلۀ انجمن ایرانی زبان و ادبیات عربی، 7(20)، 85-107.
بلالی اسکویی، آزیتا (1396). آرمان‌شهر در عرصۀ دین. کنگرۀ بین‌المللی عمران، معماری و توسعۀ شهری. دورۀ پنجم. تهران.
حسام‌پور، سعید و حیدری جامع‌بزرگی، فهیمه (1399). رستم در قرن بیست‌ودوم: کندوکاوی در شناخت ژانر و مخاطب این اثر. فصلنامۀ نقد ادبی، 13(52)، 111-138.
ستاری ساربانقلی، حسن (1391). آرمان‌شهر در آرای روشنفکران عصر مشروطۀ ایران. نشریۀ هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی، 17(1)، 55-64. https://doi.org/10.22059/jfaup.2012.29697
صارمی، حمیدرضا و کشاورزی، شیما (1400). تبیین اندیشۀ آرمان‌شهری با رویکرد شهر اسلامی در دیدگاه آیت‌الله جوادی آملی. فصلنامۀ علمی نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان، 11(4)، 157-182. https://doi.org/10.22059/jstmt.2022.330591.1483
صنعتی‌زاده کرمانی، عبدالحسین (1303). مجمع دیوانگان. تهران: کتابخانۀ مظفریه.
صنعتی‌زاده کرمانی، عبدالحسین (1313). رستم در قرن بیست‌ودوم. تهران: چاپخانۀ مرکزی.
صنعتی‌زاده کرمانی، عبدالحسین (1346). روزگاری که گذشت. تهران: چاپخانۀ گیلان.
غلام، محمد (1381). رمان تاریخی، سیر و نقد و تحلیل رمان‌های تاریخی. تهران: چشمه.
فسایی، جعفر، خجسته، فرامرز، سراج، سید علی (1402). تبیین جایگاه و عملکرد پادگفتمانی رمان تاریخی دام‌گستران یا انتقام‌خواهان مزدک. فصلنامۀ متن‌پژوهی ادبی، 27(95)، 125-154.
کریمخانی، هادی و نظری، ماه (1400). تحلیل الگوی کنشگر گرماس در شخصیت‌های رمان سلحشور. فصلنامۀ علمی تفسیر و تحلیل متون زبان و ادبیات فارسی (دهخدا)، 13(47)، 157-177.
کیانفر، آیدا و صارمی، حمیدرضا (1398). آرمان‌شهر ایرانی-اسلامی از منظر نظامی گنجوی. فصلنامۀ علمی نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان، 9(1)، 131-166. https://doi.org/10.22059/jstmt.2019.72132
مقیمی‌زاده، محمدمهدی (1398). صنعتی‌زاده در قرن بیست‌ویکم؛ نقد و بررسی رمان رستم در قرن 22. فصلنامۀ نقد کتاب ادبیات و هنر، 2(7-8)، 101-108.
میرعابدینی، حسن (1380). صد سال داستان‌نویسی ایران. تهران: نشر چشمه.
نیکیتین، بازیل (1386). رمان تاریخی در ادبیات فارسی کنونی. ترجمۀ احمد سمیعی (گیلانی). نشریۀ ادبیات داستانی، 17، 104-113.
ورناصری، احمدرضا و الهائی، هادی (1401). روش تحلیل روایت یا روایت‌پژوهی. نشریۀ ترویج علم، 13(23)، 176-199. https://doi.org/10.22034/popsci.2022.322593.1151
Birch, L. (2011). Telling Stories: A Thematic Narrative Analysis of Eight Women’s PhD Experiences. Submitted in fulfilment of the requirements of the degree of Doctor of Philosophy, School of Communication and the Arts, Faculty of Arts, Education and Human Development, Victoria University.
Elliott-Mainwaring, H. (2021). Exploring using NVivo software to facilitate inductive coding for thematic narrative synthesis. British Journal of Midwifery, 29(11), 628-632.
Fina, A., & Georgakopoulou, A. (2015). The Handbook of Narrative Analysis. Wiley Blackwell.
Frost, N. (2011). Qualitative Research Methods in Psychology; Combining Core Approaches. Mc Grow Hill, Open University Press.
Hill, C., Knox, S. (2021). Essentials of Consensual Qualitative Research. American Psychological Association.
Järvinen, M., & Mik-Meyer, N. (2020). Qualitative Analysis; Eight Approaches for the Social Sciences. SAGE Publications Ltd.
Lawler, S. (2002). Narrative in Social Research. London: Blackwell.
Levitas, R. (1990). The concept of utopia. Peter Lang.
Lainson, K., Braun, V., Clarke, V. (2019). Being both narrative practitioner and academic researcher: A reflection on what thematic analysis has to offer narratively informed research, International Journal of Narrative Therapy and Community Work, 2019(4), 1-14.
Mannheim, K. (1991). Ideology and Utopia. London: Routledge.
McAllum, K., Fox, S., Simpson, M., Unson, Ch. (2019). A comparative tale of two methods: how thematic and narrative analyses author the data story differently, Communication Research and Practice, 5(3), 1-18.
Nicola, M., Correia, H., Ditchburn, G., Drummond, P. (2019). Invalidation of chronic pain: a thematic analysis of pain narratives. Disability and Rehabilitation, 43(6), 1-9.
Oliver, K. (1998). A Journey Into Narrative Analysis: A Methodology for Discovering Meanings. Journal of Teaching in Physical Education, 17, 244-259.
Riessman, C, K. (1993). Narrative Analysis. Qualitative Research Methods, Volume 30, London: New Delhi, Sage Publications, International Educational and Professional Publisher.
Sargent, L. (1975). Utopia- The Problem of Definition. Extrapolation, 16(2), 137-148.
Symon, G., & Cassell, C. (2012). Qualitative Organizational Research; Core Methods and Current Challenges, London: New Delhi, Sage Publications, International Educational and Professional Publisher.
نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان
دوره 16، شماره 1
فروردین 1405
صفحه 127-151

فایل ها

سابقه مقاله

  • تاریخ دریافت: 29 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری: 15 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش: 03 آبان 1404
  • تاریخ انتشار: 01 فروردین 1405

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار