نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• سینا شیخی ¹
• حسین کچویان ²

¹ دانشجوی دکتری جامعه شناسی دانشگاه تهران

² دانشیار گروه جامعه شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران

چکیده

گلستان سعدی با برخورداری از بیشترین تعداد ضرب‌المثل فارسی نسبت به یک اثر و کتاب اصلی آموزشی در مکتبخانه‌های ایران برای قرون متمادی، نقشی مهم در شکل‌گیری اخلاق اجتماعی ایرانیان داشته است. در این مقاله با روش داده‌بنیاد اخلاق اجتماعی سعدی در کتاب گلستان بررسی شده و مفهوم خدمت به خلق به عنوان تیپ اخلاقی به دست آمده است. سعدی را باید یکی از بزرگ‌ترین معماران «اخلاق خدمت» در ادبیات فارسی دانست. او با مهارتی کم‌نظیر، مفاهیم عرفانی و اخلاقی را در قالب نثر و نظم، به بیانی ساده و ماندگار برای عموم مردم عرضه کرده است. نگرش عرفانی–اخلاقی به «خدمت به خلق» که در آثار سعدی و سنت عرفان اسلامی‌ایرانی مشاهده می‌شود، تنها یک آموزه‌ معنوی نیست؛ بلکه تأثیرات اجتماعی و اخلاقی عمیقی بر ساختار و پویایی جامعه داشته است. این تأثیرات را می‌توان در سه حوزه‌ اصلی عنوان کرد: تقویت همبستگی اجتماعی، کاهش نابرابری و بی‌عدالتی، و شکل‌دهی به روح جمعی جامعه. خدمت به خلق که نقشی مهم در تاریخ ایران داشته است، همراه با فرهنگسازی و ساختارسازی‌های متنوع و متکثری بوده که وقف، خانقاه، خمس و زکات نمونه‌های بارز آن هستند. خدمت به خلق در اندیشه سعدی نوعی همبستگی میان افراد جامعه ایجاد می‌کند که متمایز از همبستگی‌های سطحی و منفعت‌طلبانه دنیای نئولیبرال است و به نحوی با دیدن دیگری به عنوان خود، همبستگی حقیقی در جامعه ایجاد می‌کند؛ نه همبستگی مبتنی بر منفعت بردن خویش و استفاده از دیگری برای خود.

کلیدواژه‌ها

• گلستان
• سعدی
• خدمت به خلق
• همبستگی
• اخلاق اجتماعی

موضوعات

• سنت‌های فکری و تاریخی و تمدنی تفکر اجتماعی مسلمین

عنوان مقاله [English]

Serving people: Fatian's Social Ethics in Saadi's Golestan

نویسندگان [English]

• sina sheikhi ¹
• Hossein KACHOYAN ²

¹

² Associate Professor, Department of Sociology, Faculty of Social Sciences, University of Tehran

چکیده [English]

Saadi's Gulistan, which contains the highest number of Persian proverbs of any single work and served as a primary educational text in Iranian maktabkhaneh (traditional schools) for centuries, played a crucial role in shaping this ethic. This article, using a grounded theory method, examined Saadi's social ethics in his book Gulistan, arriving at the concept of "social service" as the ethical type. Saadi must be considered one of the greatest architects of an "ethics of service" in Persian literature. With rare skill, he presented mystical and ethical concepts in both prose and poetry, offering them to the general public in a simple and enduring manner.

The mystical-ethical perspective on "serving the people" (khedmat-e khalq), evident in Saadi's works and the Islamic-Iranian mystical tradition, is not merely a spiritual teaching; it has had profound social and ethical impacts on the structure and dynamics of society. These impacts can be outlined in three main areas: strengthening social solidarity, reducing inequality and injustice, and shaping the collective spirit of society.

Service to the people, which has played an important role in Iranian history, has been accompanied by diverse and multifaceted cultural and structural developments, with endowments (waqf), Sufi lodges (khanqah), and religious alms (khums and zakat) being prominent examples. In Saadi's thought, serving the people creates a solidarity among members of society that is distinct from the superficial and self-interested solidarities of the modern world.

کلیدواژه‌ها [English]

• Golestan
• Saadi
• Service to the people
• Solidarity
• Social ethics