نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• حسین کچویان ¹
• اسماعیل نوده فراهانی ²

¹ دانشیار گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

² دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، شهر تهران، کشور ایران.

چکیده

فتوت اصناف یکی از کهن‌ترین نظام‌های اخلاقی، اجتماعی و اقتصادی در تاریخ ایران است که از آغاز تلاش برای فهم دانشگاهی فرهنگ ایران پیشامدرن مورد توجه قرار گرفته است. بویژه، وجود فتوت‌نامه‌های مکتوب متعلق به دوره‌های تاریخی مختلف، و نیز تمایل مستشرقان اروپایی برای شناخت فتوت و فتوت اصناف، در پیدایش این بذل توجه موثر بوده است. علی‌رغم گسترش مطالعات ادبی که گردآوری و تصحیح فتوت‌نامه‌ها را شامل می‌شود، و نیز گرایش علوم اجتماعی به مطالعه اصناف فتوت به مثابه نوعی صورت نهادی اقتصادی- اجتماعی و ظرفیت بومی فرهنگی- توسعه‌ای، به نظر می‌رسد مطالعات موجود در این زمینه از بیان روایت فرهنگی- تاریخی شکل‌گیری این پدیده غافل بوده‌اند. بدین‌ترتیب، در این مقاله کوشش شده است سیر پیدایش و تکوین فتوت اصناف مورد مطالعه قرار گیرد و بر این مسئله تمرکز شود که فتوت به عنوان یک دستورکار فردی و اخلاقی، چگونه و طی چه مراحلی به یک نهاد اقتصادی- اجتماعی تبدیل شده بود. مقاله از روش استقرایی- تحلیلی و منابع کتابخانه‌ای بهره برده است و به این نتیجه می‌رسد که گسترش رویکرد فقهی (به مثابه مواجهه‌ای واقع‌گرایانه، فردی و خرد) با هدف آموزش احکام کسب و کار و معاملات به اهل بازار، با رویکرد تصوفی- فتوتی (به مثابه مواجهه‌ای اسطوره‌ای- الهیاتی و کلان‌نگر) با هدف هویت‌بخشی به کسب و کار و و اهل حرفه‌ها و پیشه‌های گوناگون، تفاوت‌های اساسی دارد.

کلیدواژه‌ها

• زهد و تصوف
• جوانمردی و فتوت
• اصناف فتوت
• فتوت اصناف
• احکام کسب
• فرهنگ کار

موضوعات

• سنت‌های فکری و تاریخی و تمدنی تفکر اجتماعی مسلمین

عنوان مقاله [English]

The history of the origin and the formation of Futuwwa guilds

نویسندگان [English]

• Hossein Kachoian ¹
• Esmaeil Nodeh Farahani ²

¹ Associate Professor, Department of Sociology, Faculty of Social Sciences University of Tehran, Tehran, Iran.

² PhD Student in Sociology, Department of Sociology, Faculty of Social Sciences University of Tehran, Tehran, Iran.

چکیده [English]

Futuwwa guilds represents one of the oldest ethical, social, and economic systems in Iranian history. It has attracted scholarly attention since the earliest academic attempts to understand pre-modern Iranian culture. In particular, the existence of written futuwwat-namas (manuals of chivalry) from various historical periods, along with the interest of European orientalists in exploring futuwwa and its guild-based manifestations, have contributed to this scholarly focus. Despite the expansion of literary studies involving the collection and critical editing of futuwwat-namas, and the inclination of social sciences to examine guild futuwwa as a form of socio-economic institutional and a culturally-developmental indigenous capacity, existing research appears to overlook the cultural-historical narrative of how this phenomenon emerged. Thus, this article attempts to investigate the history of the origin and the formation of Futuwwa guilds, focusing on how futuwwa, initially a personal and ethical agenda of conduct, gradually transformed into a socio-economic institution. The article uses an Inductive-analytical method and library-based sources, and concludes that the jurisprudential approach (as a realistic, individual, and microscopic encounter) intended to teach business and transactional rulings to market practitioners, fundamentally differs from the Sufi-futuwwa approach (as a mytho-theological, macroscopic encounter) which sought to imbue professional and occupational identities with spiritual meaning.

کلیدواژه‌ها [English]

• Asceticism and Sufism
• Chivalry and Futuwwa
• Guild Futuwwa
• Futuwwa of Guilds
• rulings on business
• Work Culture