خوانش صراطی از اندیشۀ سیاسی علی شریعتی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

2 کارشناسی ارشد اندیشه سیاسی در اسلام، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.

چکیده

علی شریعتی یکی از متفکران تأثیرگذار در تاریخ معاصر ایران و جهان اسلام است. او با توجه به شرایط اجتماعی و سیاسی زمانه‌اش تلاش کرد تا مفاهیم اسلامی را به‌گونه‌ای بازتعریف کند که پاسخگوی نیازهای جامعه باشد. صراط یکی از استعاره‌های محوری در منظومۀ اندیشه‌ای متفکران مسلمان است. همچنین این استعاره کاربردی محوری در اندیشۀ شریعتی دارد. این پژوهش به این سؤال پاسخ می‌دهد که صراط چه نقشی در زبان و اندیشۀ سیاسی علی شریعتی داشته است. این نوشتار با استفاده از استعارۀ صراط در حوزۀ مبدأ و اندیشۀ سیاسی در حوزۀ مقصد، صورت‌بندی جدیدی از اندیشۀ این متفکر ارائه می‌دهد. بررسی آرای شریعتی مشخص کرد او مفاهیم مختلفی مانند مذهب، نهضت و نظام، روشنفکر، تشیع علوی و تشیع صفوی و... را با مفهوم صراط تعریف کرده است. با استفاده از این مفاهیم، الگوی جامع تحلیل و ارکان ده‌گانه‌ای با بهره‌گیری از استعارۀ صراط از اندیشۀ سیاسی شریعتی استخراج شد. روش پژوهش تحلیل محتوای کیفی بود. این روش کمک می‌کند که بعد از بررسی عمیق متن و یافتن شباهت‌های بین محتواها و انتخاب و ارزش‌گذاری بین واژه‌ها، به تحلیلی سیستماتیک از اندیشۀ این متفکر در حوزۀ صراط برسیم.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Serati Interpretation of the Political Thought of Ali Shariati

نویسندگان [English]

  • Ebrahim Barzegar 1
  • Sajad Khodaei 2
1 Professor, Department of Political Science, Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran.
2 M.A. in Political Thought in Islam, Allameh Tabatabaei University, Tehran, Iran
چکیده [English]

Ali Shariati is one of the influential thinkers in the contemporary history of Iran and the Islamic world. Considering the social and political circumstances of his time, he sought to redefine Islamic concepts in a way that addressed the needs of society. Serat (the path), a central metaphor in the intellectual framework of Muslim thinkers, also holds a pivotal role in Shariati’s thought. This research seeks to answer the core question: "What role does Serat play in the political language and thought of Ali Shariati?" This study endeavors to present a new formulation of his thought by employing the metaphor of Serat as the source domain and political thought as the target domain. Through an analysis of Shariati’s ideas, we conclude that he conceptualized various concepts, such as religion, movement and institution, intellectuals, Alavid Shiism and Safavid Shiism, and others, as manifestations of Serat. By utilizing these concepts, a comprehensive analytical framework and ten foundational pillars rooted in the Serat metaphor have been extracted from Shariati’s political thought. This research adopts a qualitative content analysis methodology, enabling a deep examination of texts, identification of thematic parallels, and systematic evaluation of key terms to arrive at a structured analysis of his ideas within the domain of Serat.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ali Shariati
  • Islamic Political Thought
  • Metaphor
  • Path
  • Serat
برزگر، ابراهیم (1390). استعارۀ صراط در اندیشۀ سیاسی سید قطب. تهران: دانشگاه امام صادق.
برزگر، ابراهیم (1391الف). اندیشۀ سیاسی امام خمینی (ره): سیاست به‌مثابۀ صراط. تهران: سمت.
برزگر، ابراهیم (1391ب). استعارۀ صراط در اندیشۀ سیاسی ابن‌تیمیه. فصلنامۀ پژوهش‌های راهبردی سیاست، 3، 29-۴۴.
برزگر، ابراهیم (1۴02). صراط: سیاست‌فهمی و سیاست‌سازی در اندیشۀ آیت‌الله خامنه‌ای. تهران: انقلاب اسلامی.
جلیلی، سعید (1۴01). بنیان اندیشۀ سیاسی اسلام در قرآن. تهران: شرکت چاپ و نشر بین‌الملل.
حسام‌العلماء، آق‌اولی (137۴). دررالادب در فن معانی بیان و بدیع. تهران: بعثت.
خامنه‌ای، سید علی (1۴01). تفسیر سورۀ جمعه. تهران: انتشارات انقلاب اسلامی.
زیباکلام، صادق (139۴). از دموکراسی تا مردم‌سالاری دینی. تهران: روزنه.
شاکری، رضا (1382). اندیشۀ سیاسی شریعتی و نقد شریعتیسم. تهران: پژوهشکدۀ علوم انسانی و اجتماعی جهاد دانشگاهی.
شریعتی، علی (13۵0). انتظار مذهب اعتراض. تهران: حسینیۀ ارشاد.
شریعتی، علی (1352). مسئولیت شیعه‌بودن. بی‌جا: بی‌نا.
شریعتی، علی (1356). چه باید کرد؟. تهران: حسینیۀ ارشاد.
شریعتی، علی (1398). امت و امامت. مشهد: سپیدۀ باوران.
شریعتی، علی (1399). دربارۀ روحانیت. مشهد: سپیدۀ باوران.
شریعتی، علی (1۴00الف). تشیع علوی و تشیع صفوی. مشهد: سپیدۀ باوران.
شریعتی، علی (1۴00ب). مذهب علیه مذهب. مشهد: سپیدۀ باوران.
شریعتی، علی (1۴00ج). نیایش. مشهد: سپیدۀ باوران.
شریعتی، علی (1۴01). بازگشت. مشهد: سپیدۀ باوران.
عبدالکریمی، بیژن (1370). نگاهی دوباره به مبانی فلسفۀ سیاسی شریعتی. تهران: بی‌جا.
 منوچهری، عباس (1383). شریعتی هرمنوتیک رهایی و عرفان. تهران: مؤسسۀ تحقیقات و توسعۀ علوم انسانی.
منوچهری، عباس (1397). علی شریعتی «ملاقاتی این بار متفاوت». تهران: نگارستان اندیشه.
منوچهری، عباس (1402). رهیافت و روش در علوم سیاسی. تهران: سمت.
میری، سید جواد (1398). بازخوانی انتقادی روایت شریعتی از هویت، ملیت، تشیع و زبان فارسی. تهران: نقد فرهنگ.