نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• منا حمیدی نسب ¹
• محمد علی توانا ²

¹ دانشجوی دکتری اندیشه های سیاسی دانشگاه شیراز

² دانشیار گروه علوم سیاسی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه شیراز

چکیده

نظریه‌های و دیدگاههای مربوط به عدالت در اندیشه سیاسی معاصر اسلامی به ویژه در میان متفکران شیعه اندک است. بخشی از آن نیز یا بازگویی همان دیدگاه های کلاسیک است یا تلاشی برای سازگاری اسلام با یکی از نظریه های غربی. محمدرضا حکیمی یکی از متفکرانی است که می-کوشد واژگان دینی را در استخدام عدالت اجتماعی بگیرد و خوانشی نو از عدالت بر مبنای بافتار فرهنگی- اجتماعی جامعه ایرانی ارائه کند. نوشتار حاضر با بهره‌ از نظریه‌ زبان‌شناسی جان سرل کنش‌های گفتاری نهفته در واژگان هنجاری محمدرضا حکیمی درباره عدالت اجتماعی را تحلیل می‌کند و به این پرسش پاسخ دهد که بسترهای ایدئولوژیکی و فکری محمدرضا حکیمی چه تاثیری بر فهم وی از عدالت اجتماعی داشته است؟ کنش گفتاری بیانی، منظوری و تاثیری مستتر در واژگان هنجارین وی درباره عدالت چیست؟ این مقاله نشان می‌دهد؛ یک: حکیمی در فاصله‌گذاری از اسلام محافظه‌گرا از یک سو و نظام سرمایه‌داری از سوی دیگر دیدگاه خود درباره عدالت را مطرح می‌کند؛ از همین رو مضامین ناظر بر عدالت اجتماعی در اندیشه وی کاملا برتری دارد؛ دوم: واژگانی همچون «امر به معروف و نهی از منکر»، «عدل الهی» و «توحید» واژگان هنجارین وی برای ساخت دیدگاهی جدید درباره عدالت اجتماعی اسلامی است که معطوف به پیوند معنای مسلمانی به کنشگری فعالانه اجتماعی جهت رفع استضعاف و فقر است.

کلیدواژه‌ها

• عدالت
• حکیمی
• کنش گفتاری
• واژگان هنجارین
• توحید
• رفع استضعاف

موضوعات

• مطالعه تطبیقی اندیشمندان شاخص اسلامی و غیراسلامی

عنوان مقاله [English]

The Implicit Speech Acts in Mohammad-Reza Hakimi’s Normative Vocabulary on Social Justice

نویسندگان [English]

• Mona Hamidi nasab ¹
• Mohammadali Tavana ²

¹ PhD student in Political Thought at Shiraz University

² Associate Professor, Department of Political Science, Faculty of Law and Political Science, Shiraz University

چکیده [English]

Theories and Perspectives on Justice in Contemporary Islamic Political Thought, particularly among Shi‘a thinkers, remain limited. Much of the existing discourse either reiterates classical viewpoints or seeks to reconcile Islamic principles with Western theories of justice. Among the few scholars offering a distinctive approach, Mohammad-Reza Hakimi stands out for his effort to employ religious vocabulary in service of social justice, presenting a novel interpretation rooted in the cultural and social context of Iranian society. This paper utilizes John Searle’s theory of speech acts to analyze the normative vocabulary embedded in Hakimi’s discourse on social justice. It aims to answer the following key question: How have Mohammad-Reza Hakimi’s ideological and intellectual foundations influenced his understanding of social justice? The study investigates the assertive, directive, and perlocutionary speech acts implicit in his normative terminology regarding justice. The article demonstrates two primary findings:

1. Hakimi articulates his vision of justice through a critical distance from both conservative Islam and capitalist systems. Consequently, themes related to social justice are predominant in his thought.

2. Terms such as “amr bi-l-maʿrūf wa nahy ʿan al-munkar” (enjoining good and forbidding wrong), “divine justice,” and “tawḥīd” (monotheism) function as his normative vocabulary for constructing an Islamic social justice framework. This framework is oriented toward linking Muslim identity with active social engagement aimed at eradicating oppression and poverty.

کلیدواژه‌ها [English]

• Justice
• Hakimi
• Speech Act
• Normative Vocabulary
• Tawḥīd
• Eradication of Oppression