جامعه‌ی خوب در اندیشه‌ی و آراء مفسرین اجتماعی قرآن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 فارغ التحصیل دکترا گروه علوم اجتماعی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان

2 دانشیار گروه علوم اجتماعی دانشگاه اصفهان

چکیده

پیگیری و نیل به تحقق یک جامعه‌ی ایدئال و آرمانی و رقم زدن سعادت بشری نیز یکی از اهداف همیشگی رهبران و اندیشمندان در جوامع ‏بشری از گذشته تا به امروز بوده است. موضوع محوری این مطالعه نیز شناساییِ چیستی و مؤلفه‌های جامعه‌ی خوب در اندیشه‌ی مفسران ‏اجتماعی قرآن است. رویکرد این مطالعه از نوع مسئله‌محور بوده و در مواجهه با قرآن رویکرد تفسیر اجتماعی را پی گرفته‌ایم. این مطالعه با ‏اهتمام به هستی‌شناسی دینی - اجتماعی و با محوریت نظریه‌ی توحیدی و فطرت و استفاده از رویکرد فراترکیب بدین نتیجه رسیده است که ‏یک جامعه‌ی خوب در اندیشه مفسرین اجتماعی قرآن از سه رکن فرد صالح یا انسان کامل الهی، اُمِت وسط و حکومتِ الهیِ معقول مبتنی بر ‏ولایت‌فقیه تشکیل‌شده است. همچنین نتایج کدگذاری این مطالعه گویای آن است که جامعه‌ی خوب اسلامی واجد مؤلفه‌هایی مانند توحید ‏باوری، آزادی، عملِ صالح (حَسَن)، نظارت و ایمانِ متعهدانه، عدالت و برابری، اعتماد، وحدت و برادری، نظم و قانون‌گرایی، برقراری حکومت ‏ولایت‌فقیه و مشارکت و مردم‌سالاری دینی است. مدل جامعه‌ی خوب اسلامی بر انواع رابطه میان انسان و خدا، انسان و خود، انسان و جامعه و ‏انسان و حکومت اعتناء کرده است. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد ایدئولوژی جامعه‌ی خوب اسلامی، ایدئولوژی است جمع‌گرا، خدامحور، ‏کمال‌جو، وحدت‌گرا، نظارتی و مشارکتی. جامعه‌ی خوب از منظر اسلام و قرآن، یک اُمت دینی خردمند، منسجم، پویا، متکامل و متعادل است ‏که مسیر سعادت جویی را تا نیل به حیات طیبه می‌پیماید.‏

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Good Society in Contemporary Thinking Paradigms and ‎Presenting a Good Society Model Based On the Holy Quran

نویسندگان [English]

  • arash hasanpour 1
  • ali rabbani 2

1 isfahan university

2 social sciences department. isfahan university

چکیده [English]

The pursuit and realization of an ideal society and cultivating human wellbeing has ‎been one of the main goals of the leaders and thinkers in human societies from the past ‎to the present day. The history of mankind is the proof that the thought of achieving ‎individual and collective prosperity and the formation of a flawless society have been ‎the major concerns for thinkers and leaders of human societies. The realization of a ‎good society is sometimes called a righteous society, a clean life, a perfect community, ‎utopia, an adorable society, an advanced and pious society, and a creative society, a ‎correlated, coherent and organic system.‎ To accomplish this goal, this paper attempts to answer these questions
‎1‎‏. ‏What is a good society in contemporary intellectual systems and how is it defined?‎
‎2‎‏. ‏What is the model and pattern of a good society based on the text of the Quran‏?‏
The study is conducted within the framework of the qualitative method of meta-synthesis using ‎the seven-step technique of Sandlowski and Barroso. Meta-synthesis is a method in which the ‎qualitative studies are combined together, their similarities and differences are compared, their ‎findings are translated into each other and a new interpretation of their sets is obtained. This ‎interpretation can lead to a more comprehensive explanation of the phenomenon under study, or ‎create new theories in explaining the phenomenon examined.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Good Society
  • Meta-synthesis
  • Quran
  • Social Ontology Civilization
  • Utopia
  • اذکایی، پرویز (1364) دادشهر ابن‌سینا، نشریه چیستا، شمارۀ ۲۳.
  • آقایی، محمدرضا (1388) روش‌شناسی تفسیر اجتماعی قرآن، دو فصلنامۀ قرآن و علم، ش 5، پاییز و زمستان.
  • باباخانی، فرهاد، عباسی، رسول (1392) جامعه نیک ارائه مدلی تحلیلی، مجله مسائل اجتماعی ایران، سال چهارم، شماره 1، تابستان.
  • بی‌زبان، علیرضا، یونجالی، منصور (1395) نظم اجتماعی مطلوب؛ ارائه یک مدل تحلیلی برای جامعه نیک، فصلنامه تحلیل اجتماعی نظم و نابرابری اجتماعی، شماره 4/71، پاییز و زمستان.
  • ایازی، سید علی‌نقی (1391) درآمدی بر تفسیر اجتماعی قرآن مطالعه موردی ماهیت قوانین اجتماعی در قرآن، فصلنامه پژوهش‌های قرآنی، سال هیجدهم، شماره 3، پیاپی 71، پاییز، صص 119-102.
  • بهشتی، سید محمدحسین (1390) تک گفتارهای موضوعی، ناسخ و منسوخ در قران، انتشارات روزنه.
  • بهشتی، سید محمدحسین (1390) تک گفتارهای موضوعی، محکم و متشابه در قرآن، انتشارات روزنه.
  • بهشتی، سید محمدحسین (1361)، محمدحسین، بایدها و نبایدها، قم: دفتر تبلیغات اسلامی.
  • بی‌زبان، علیرضا، یونجالی، منصور (1395) نظم اجتماعی مطلوب؛ ارائه یک مدل تحلیلی برای جامعه نیک، فصلنامه تحلیل اجتماعی نظم و نابرابری اجتماعی، شماره 4/71، پاییز و زمستان.
  • تقوا، محمدرضا، تقوی فرد، محمدتقی، زین‌الدینی، محمدرضا (۱۳۹۶). مدلی برای دولت هوشمند، تبیین ابعاد دولت هوشمند با استفاده از روش فراترکیب، فصلنامه مدیریت کسب‌وکار هوشمند، سال 6، شماره 21، پاییز، صص 168- 131.
  • جعفری، محمدتقی (1382) قرآن نماد حیات معقول، تهران، مؤسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری.
  • جعفری، محمدمهدی (1389) آیت‌الله طالقانی و تفسیر پرتوی از قرآن، انتشارات خانه کتاب ایران.
  • جعفری، محمدتقی (1378) عرفان اسلامی، مؤسسه تدوین و نشر آثار علامه جعفری.
  • جمشیدی، محمدحسین (1384)، اندیشه سیاسی امام خمینی، تهران، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی.
  • جمشیدی، محمدحسین (1378) نظریه خلافت عمومى انسان در اندیشه سیاسى سید محمدباقر صدر، فصلنامه حکومت اسلامی، شماره 11.
  • جوادی آملی، عبدالله (1389)، شمیم ولایت، قم: اسراء.
  • حبیبی، محسن (1377) مکتب اصفهان در شهرسازی، نشریه هنرهای زیبا، شماره ۳.
  • خامنه‌ای، سید علی (1396) بیان قرآن؛ تفسیر سوره برائت، انتشارات انقلاب اسلامی.
  • خامنه‌ای، سید علی (1394) طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، موسسه انتشارات فرهنگی هنری ایمان جهادی، تهران.
  • خامنه‌ای، سید علی (1393) ولایت و حکومت: بیانات مقام معظم رهبری درباره ولایت و حکومت، موسسه انتشارات فرهنگی هنری ایمان جهادی، تهران.
  • رضایی اصفهانی، محمد على (1383)؛ دروس فی المناهج و الاتجاهات التفسیریة للقرآن، قم، مرکز جهانی علوم اسلامی.
  • سالدانیا، جرمی (1395) راهنمای کدگذاری برای پژوهشگران کیفی، ترجمه عبدالله گیویان، انتشارات علمی فرهنگی.
  • سبحانی، جعفر (1383) سیمای انسان کامل در قرآن، تفسیر سوره‌ی فرقان، انتشارات بوستان کتاب قم.
  • سید قطب، ابراهیم شاذلی (1398) فی ضلال القرآن، ترجمه سید علی خامنه‌ای، انتشارات انقلاب اسلامی.
  • سید قطب، ابراهیم شاذلی (1369) ویژگی‌های ایدئولوژی اسلامی، ترجمه محمد خامنه‌ای، تهران، انتشارات کیهان.
  • ساشادینا، عبدالعزیز (1386) مبانی همزیستی اجتماعی در اسلام، ترجمه سید محمدرضا هاشمی، انتشارات ادیان.
  • شریعت، فرشاد و مهدی نادری باب اناری (1390)، «جدال اخلاق و سیاست در اندیشه خواجه نصیر الدین طوسی و نیکولو ماکیاولی»، پژوهشنامه علوم سیاسی، شماره ۲۵.
  • صدر، سید محمدباقر (1394) برای زندگی، گفتارهای تفسیری امام موسی صدر، ترجمه مهدی فرخیان، ناشر موسسه فرهنگی تحقیقاتی امام موسی صدر.
  • صدر، سید محمدباقر (1394) حدیث سحرگاهان، گفتارهای تفسیری امام موسی صدر، ترجمه علیرضا محمودی و مهدی موسوی نژاد، ناشر موسسه فرهنگی تحقیقاتی امام موسی صدر.
  • صدر، سید محمدباقر (1424) اقتصادنا، انتشارات دارالصدر.
  • صدر، محمدباقر (1394) سنت‌های تاریخی در قرآن کریم، ترجمه سید جلال میر آقایی، انتشارات دارالصدر
  • طباطبایی، سید محمدحسین (1394) تفسیر المیزان، جلد 18، ترجمه سید محمدباقر موسوی همدانی، دفتر انتشارات اسلام.
  • فلیک، اووه (1388) درآمدی بر شیوه‌ی تحقیق کیفی، ترجمه‌ی هادی جلیلی، تهران، نشر نی.
  • فخر زارع، حسین (1393) جامعه از منظر قرآن، پژوهشنامه‌ی معارف قرآنی، دوره 5، شماره 16، صص 93-122.
  • کندری، نرگس، شامی زنجانی، مهدی، مانیان، امیر، حسن‌زاده علیرضا، (1397) ارائه چارچوبی برای تبیین شایستگی‌های مدیر ارشد دانش با روش فراترکیب، پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات دوره 33 تابستان 1397 شماره 4 (پیاپی 94).
  • مطهری، مرتضی (1387) مجموعه آثار، جلد 15، انتشارات صدرا.
  • مطهری، مرتضی (1398) فطری بودن دین، انتشارات صدرا.
  • مطهّری، مرتضی (1384)جامعه و تاریخ. چاپ هفدهم. تهران: انتشارات صدرا.
  • مطهری، مرتضی (1387) فطرت. صدرا. تهران. چاپ نوزدهم.
  • مطهری، مرتضی (1387) مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی: انسان و ایمان، جلد اول، تهران، صدرا.
  • مطهری، مرتضی (1387) مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی: جهان‌بینی توحیدی، جلد دوم، تهران، صدرا.
  • مطهری، مرتضی (1387) مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی: وحی و نبوت، جلد سوم، تهران، ‌صدرا.
  • مطهری، مرتضی (1387) مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی، انسان در قرآن، جلد چهارم، تهران، صدرا
  • مطهری، مرتضی (1387) مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی: جامعه و تاریخ، جلد پنجم، تهران، صدرا.
  • مطهری، مرتضی (1387) مقدمه‌ای بر جهان‌بینی اسلامی: زندگی جاوید یا حیات اخروی، جلد ششم، تهران، صدرا.
  • موسوی خمینی، روح‌الله (1378) ابواب معرفت، گردآوری موضوعی و تنظیم از بیانات بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران امام خمینی، موسسه فرهنگی قدر ولایت.
  • موسوی خمینی، روح‌الله (1368) شرح چهل حدیث، چاپ اول، تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
  • موسوی خمینی، روح‌الله (1375) ولایت‌فقیه، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
  • موسوی خمینی، روح‌الله (1392) طلب و اراده، انتشارات علمی فرهنگی.
  • موسوی خمینی، روح‌الله (1377) شرح حدیث جنود عقل و جهل، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
  • موسوی خمینی، روح‌الله (1392) تحریر الوسیله، ج 2 ترجمه علی اسلامی، قم: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
  • موسوی خمینی، روح‌الله (1385) رسائل، قم: انتشارات مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان.
  • موسوی خمینی، روح‌الله (1379) صحیفه امام (ره)، مجلدات ۳، ۵، ۷، ۸، ۱۰، ۱۱، ۱۶، ۱۵، ۱۶، ۱۹، ۲۰ و ۲۱، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
  • میراحمدی، منصور و مهربان، احمد (1387) «ایدئولوژی سید قطب و اسلام رادیکال»، پژوهشنامه‌ی علوم سیاسی، دوره‌ی چهارم، شماره 1.
  • نفیسی، شادی (1379) عقل‌گرایی در تفاسیر قرن چهاردهم، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه.
  • یوسفیان، حسن و علی پور، محمد صادق (1390) «فلسفه امامت در اندیشه فارابی»، نشریه فلسفه دین، سال هشتم، شماره ۱۰.
  • Barroso, J, C. J. Gollop Et Al. (2003), ''The Challenges Of Searching For And Retrieving Qualitative Studies'', In: Western Journal Of Nursing Research, 25(2): 153-178.
  • Buchholz, Rogene A. (1991) Corporate Responsibility And The Good Society: From Economics To Ecology, Business Horizons, Volume 34, Issue 4, July–August 1991, Pages 19-31
  • Calleo, David P (2014) Wealth And The Good Society, Global Politics And Strategy, Volume 56, 2014 - Issue 5
  • Campbell, A. Marx and Engels’ Vision of a Better Society. For Soc Econ 39, 269–278 (2010).
  • Champlin, Dell P. And Knoedler, Janet T (2005) Whither, or Wither, the Good Society? Journal Of Economic Issues, 39, No. 2 (Jun.), Pp. 455-463
  • Denzin, Norman K. (2005), the First Internatioal Congress of Qualitative Inquiry, Qualitative Social Work, 4(1), 105-111.
  • Denzin, N. K. & Y. S. Lincoln (Eds.), (2004), Handbook of Qualitative Research, 2nd Edition, Thousand Oaks, CA: Sage.
  • Etzioni, Amitai (1996) The Good Society: Seattle Journal For Social Justice, Pp.88-96
  • Etzioni, Amitai (2000) The Third Way To A Good Society, Published By Demos.
  • Goldstraw Katy And Diamond John (2018) A Good Society: A Critical Reflection, Local Economy, Vol 33, Issue 6,
  • Hellgren, Zenia & Hobson, Barbara (2008) Cultural Dialogues In The Good Society: The Case Of Honor Killings In Sweden, Ethnicities, Volume: 8 Issue: 3, Page(S): 385-404
  • Knight Barry (2018) Powering A Good Society, Local Economy, Volume: 33 Issue: 6, Page(S): 569-582
  • Kumar Giri, Ananta (2011), Sociology As A Quest For Good Society: A Conversation With Robert Bellah, Journal Of Human Values
  • Margality, Avishai (1996) Decent Society, Harvard University Press
  • Noblit, G. W. & R. D. Hare, (1988), Metaethnography: Synthesizing Quantitative Studies
  • Sandeloeski, M. & J. Barroso, (2003), Creating Meta-Summaries of Qualitative Findings’’, In Nursing Research, 52: 226-233.
  • Sandelowski, M. & J. Barroso, (2007), Handbook for Synthesizing Qualitative Research, New York:
  • Sandelowski, M. Et Al. (1997), Qualitative Metasynthesis: Issues and Techniques’’, In: Research in Nursing & Health, 20: 365-371.
  • Zimmer, L. (2006), Qualitative Meta-Analysis: A Question Of Dialoguing With Texts, London: The Blackwell Publishing