آزادی در جامعۀ اسلامی از منظر فرهنگ: ارائة الگوی نظری- عملی زاهد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی دانشگاه شیراز

2 دانشیار جامعه‌شناسی دانشگاه شیراز و عضو پژوهشکدۀ تحول در علوم انسانی

چکیده

در پژوهش حاضر برای ارائۀ الگوی نظری- عملی زاهد در زمینۀ آزادی بر اساس دیدگاه اسلام تلاش شده است. سپس نحوة جاری شدن آزادی بر اساس این الگوی عملی در جامعۀ اسلامی بررسی شده و در نهایت تفاوت این نوع نگاه با مفهوم آزادی در جامعۀ سکولار غربی تبیین شده است. بدین منظور چیستی مسئلة نظری، اجتماعی و فرهنگی آزادی بر مبنای دیدگاه زاهد بیان شده و در ادامه با استفاده از الگوی نظری و عملی مذکور، چیستی و چگونگی عملیاتی شدن آزادی در فرد و جامعه بررسی شده است. در ادامه برای درک بهتر آزادی در جامعة اسلامی، این موضوع در جوامع اسلامی و سکولار مقایسه شده است. پژوهش حاضر از نوع اسنادی است و با استفاده از فن تحلیل محتوای کیفی انجام شده است. بر اساس یافته‌های پژوهش، با توجه به ارزش‌های اسلامی، آزادی در وهلۀ اول مفهومی فرهنگی و چندلایه است. دوم اینکه آزادی زمانی در فرد شکل می‌گیرد که او خود را از قیدهای غیرفطری رها و در زمینۀ اجتماعی در مقابل قیود غیرفطری تحمیلی ایستادگی کند. ایستادگی او دو جنبۀ فردی و اجتماعی دارد: اول اینکه، وی اجازه ندهد قیود از درون و بیرون او را محدود کنند و دوم اینکه به اصلاح جامعه بپردازد تا این قیدها همنوعان او را محدود ننماید. بر مصلحان آزادی‌خواه اجتماعی است که نظام اجتماعی را به‌گونه‌ای تنظیم کنند که افراد از قیود غیرفطری رها و به ‌سوی رفع نیازهای فطری هدایت شوند. در جوامع سکولار با احترام به حق مالکیت فردی، آزادی بیشتر شامل حال کسانی است که از ثروت و مکنت بیشتری برخوردارند.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Freedom in an Islamic Society from a Cultural Perspective: Introducing Zahed’s cpnceptual-practical model

نویسندگان [English]

  • Ali Fotovatian 1
  • SeyedSaeed Zahed Zahedani 2

1 Sociology Ph.D Candidate, A Member of Istitute for Social Science and Humanities Development

2 Associate Prof. of Sociology, A Member of Istitute for Social Science and Humanities Development Shiraz University

چکیده [English]

The first aim of this article is to present Zahed’s conceptual–operational model of freedom on the basis of Islamic thoughts.  The second goal is to distinguish how freedom would run in the Islamic society according to this operational model. Finally, we will talk about the differences between this new conceptualization of freedom and the secular one. We will introduce theoretical, social and cultural dimensions of Zahed’s approach to freedom and then talk about what and how freedom would be in the individual level and the social one according to this model. In addition, to have a better understanding of freedom in Islamic society, we will compare freedom in Islamic and secular societies. This is a documentary and qualitative content analysis research. Based on our findings, Islamic freedom is a cultural concept with several layers. It will be realized an individual becomes free of anti-nature (gheir-e-fetri) hindrances and resist anti-nature social impediments. This resistance has personal and social dimensions. The personal dimension is not to let the obstructions limit her/him from inside and/or outside and then act against them in the social context not letting them to make obstructions to others. Emancipation is to arrange the social order in such a way to make people act according to their nature and avoid anti-nature hindrances. In secular societies richer people experience more freedom because of ownership right.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • emancipation
  • Systemic Logic
  • Cognition
  • Islam
  • Secularism
ـــــــــــــــ (1384)، در باب توسعۀ فرهنگی، تهران: مؤسسة یاس.
ـــــــــــــــ (1390)، مقایسة پرستش فردی و اجتماعی، پژوهشنامة مطالعات تطبیقی فرهنگ اسلام و ایران، دو فصلنامة علمی‌تخصصی، 1(1).
__________ (1389)، آزادی معنوی، قم: انتشارات صدرا.
جاجرمی‌زاده، محسن و تقوی، سید محمدرضا (1392)، فرهنگ به مثابۀ رسانه‌ای بین اراده و عمل جمعی، رسانه و فرهنگ، 3(2)، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
برلین، آیزایا (1368)، چهار مقاله دربارۀ آزادی، ترجمۀ محمدعلی موحد، تهران : خوارزمی.
پارسانیا، حمید (1388)، روش‌شناسی علوم انسانی با رویکرد اسلامی، پژوهش، 2، 23-34.
خامنه‌ای، سیدعلی (1390)، بیانات، khamenei.ir.
زاهد، سیدسعید (1370)، مبانی روش تفکر اجتماعی در اسلام، تهران: بهینه.
علامه طباطبائی، سید محمد حسین (1417 ق)، تفسیر المیزان، ترجمة سید محمد باقر موسوی همدانی، 20 جلد، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
علیخانی، علی‌اکبر و همکاران (1388)، روش‌شناسی در مطالعات سیاسی اسلام، تهران: دانشگاه امام صادق(ع).
قرآن کریم.
محمودی، سیدعلی (1376)، عدالت و آزادی، تهران: مؤسسۀ فرهنگی اندیشۀ معاصر.
مصباح یزدی، محمدتقی (1381)، دین و آزادی، قم: مرکز مطالعات و پژوهش‌های فرهنگی.
مطهری، مرتضی (1389)، مجموعۀ آثار، جلد 25، قم: صدرا.
 
Bailey, Kenneth. (1987), Method of social research. New York, London: Free Press.
Damon, C., & Holloway, I. (2005), Qualitative research methods in public relations and marketing communications. London, UK and New York, NY: Routledge.
Hobbes, Thomas. (1994), Leviathan. Edited, with Introduction, by Edwin Curley. Canada. Hackett Publishing Company, Inc.
Macgregor, G., & McCulloch, E. (2005), Collaborative tagging as a knowledge organisation and resource discovery tool. Library Review, 55(5), 291−300.
Russell, Bertrand. (1971), History of Western Philosophy. Great Britain. Unwin University Books.