به سوی تدوین یک چارچوب فرانظری برای اسلامی‏سازی علوم انسانی

نوع مقاله: علمی-پژوهشی

نویسنده

دانشگاه تهران

چکیده

موضوع اسلامی‌سازی دانش، یکی از دغدغه‌های مهم عمده جوامع اسلامی است که البته مسبوق به سابقه نیز است. اگرچه تاکنون روش‌ها و الگو‌های فراوانی درباره چگونگی اسلامی‌سازی دانش و ضرورت آن توسط اندیشمندانی همچون سید حسین نصر، الفاروقی، العطاس، ضیاءالدین سردار و غیره بیان شده است، اما تدوین آن در چارچوبی فرانظری (متاتئوریک) که از یکسو بتواند به‌طور منسجم به مبانی فلسفی هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی و روش‌شناسی شناخت پاسخ دهد و از سوی دیگر، دلایل تعدد الگوهای اسلامی‌سازی را تبیین کند، کمتر مورد توجه قرار گرفته است. این مسئله ازآنجا اهمیت می‌یابد که هرگونه تدوین و توسعه الگوی اسلامی‌سازی دانش، ابتدا باید در چارچوب نظری محض، یا آنچه که فرانظریه نامیده شده است، قرار بگیرد و به مسائل و الزام‌های فلسفی آن پاسخ گوید. در واقع پرسش اصلی این است که فرایند اسلامی‌سازی دانش قرار است درون چه چارچوب فلسفی و فرانظری انجام شود و پاسخ دینی به الزامات فلسفی آن چیست؟ در پژوهش حاضر، ابتدا واکاوی مفهوم فرانظریه در بافت دانش و تمدن غربی و نیز الزامات هستی‌شناسی، معرفت‌شناسی و روش‌شناسی آن و سپس بیان پاسخی به الزامات فلسفی براساس دین و رویکرد اسلامی مورد توجه است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Toward a Meta-Theoretical Framework for Islamization of Knowledge

چکیده [English]

"Islamization of Knowledge" is a term most often used to describe Muslim scholars' effort in De-westernization of knowledge in order to develop new paradigms of thought and knowledge according to the Islamic doctrine in different disciplines. In the last five decades, Islamization of knowledge can be traced back to the works of Seyyed Hossein Nasr (1968), Al-Attas (1982), Al-Faruqi (1982), and Allame Sardar (1985). However, even though there are such great efforts in the pathway of Islamization of knowledge, little attention has been paid to developing a comprehensive meta-theoretical framework that can be considered as an alternative to its Western counterpart. New paradigms of knowledge should be conceptualized in the framework of Meta-theory. Accordingly, to advance Islamization, Muslims scholars need a meta-theoretical framework to address the ontological, epistemological and methodological questions related to their supported Islamic Paradigm. Having a review of the Western framework of meta-theory and its ontological, epistemological and methodical aspects, the purpose of this article is to propose a tentative meta-theoretical framework, hopping to be less speculative and more analytically useful than what we have had so far. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Islamization of Knowledge
  • Meta-Theory
  • Epistemology
  • Ontology
  • methodology
-    حضرت علی (ع)(1386)، نهج‌البلاغه، ترجمه محمد دشتی، تهران، نشر ایدون.
-    قرآن‌کریم.
-    Abu Sulayman, A. H. (1989). Islamization of Knowledge: GeneralPrinciples and Workplan. (ed.) Herndon, VA: IIIT.
-    Abu Sulayman, A. H. (1994). Islamization of Knowledge. Riyadh: InternationalIslamic Publishing House and IIIT.
-    Abu Sulayman, A. H. (1994). Islamization: Reforming ContemporaryKnowledge. Herndon, VA: IIIT.
-    Aslam Haneef, M. (2009).A critical Survey of Islamization of knowledge. KualaLumpur: International Islamic University Malaysia press.
-    Al-Attas, S. M. N. (1978,1995). Islam and Secularizm. Kuala Lumpur, ABIM.
-    Al-Attas, S., M., N. (1980).The Concept of Education in Islam: A Framework of an Islamic Philosophy of Education. Kuala Lumpur: ABIM.
-    Al-Faruqi, I. R. (1982).Islamization of Knowledge: The Problem, Principle, and Workplan. Herndon, VA: IIIT.
-    Al-Faruql, I. (1983). Al-Tawhid: Its Implicationsfor Thought and Life. Kuala Lumpur:International Islamic Federation of Students Organization.
-    Bierly, P. E., Kessler, E.H., and Christensen, E.W. (2000). OrganizationalLearning, Knowledge, and Wisdom,Journal of Organizational Change Management, 13(6), 595-618.
-    Dekmejian, R. H. (1985). Islam in Revolution: Fundamentalism In The Arab World. Syracuse University Press.
-    FazlurRahman, (1988). Islamization of Knowledge: A Response.The American Journal of Islamic Social Sciences, 5, 196.
-    Fauzan Noordin, M. (2010). Wisdom: The Missing Dimension in Information and Communication Technology.The American Journal of Islamic Social Sciences, 20(3 & 4), 83-104.
-    Russell, B. (2001). The Scientific Outlook. London: Pearson.
-    Horkheimer, M., & Adorno, T. (1972).Dialectic of Enlightenment.NewYork, Herder &Herder.
-    Merican, A., (2005). Media History: Worldviews and Communication Futures. Second edition.University of Malaya Press; Malaysia.
-    Miller, K. (2005). Communication theories: Perspective, processes, and contexts. New York: The McGraw-Hill Companies, Inc.
-    Min-Sun Kim. (2002). Non-Western Perspectives on Human Communication: Implications for Theory and Practice. Thousand Oaks, CA: Sage.
-    Mowlana, H. (2007). Theoritical Perspective on Islam & Communication.China Media Research, 3.
-    Mohamed, Y. (1993). Islamization: A Revivalist Response to Modernity.Muslim Education Quarterly, (10), 13-14.
-    Nasr, S. H. (1968). Encounter of Man and Nature. London: Allen and Unwin.
-    Sardar, Z. (1985). Islamic Futures: The Shape of Ideas to Come. London; NewYork: Mansell Pub. Co.
-    Wan Daud, W. M. (1998).The Educational Philosophy and Practice of Syed Muhammad Naquib Al-Attas. Kuala Lumpur: ISTAC, 377-389.
-    Yusof Hussain, M. (2010).Islam & Communication.IIUM Press, Malaysia.
-    Zaki, Y. (1983). The Concept of Revelation in Islam.Islamic Quarterly, 27(2), 72-82.