نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه فرهنگ و هنر دانشکده معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران.

چکیده

ذیل حکمت متعالیه و با تکیه بر «نظریۀ فرهنگی صدرایی» می‌توان به روش قیاسی-برهانی، چگونگی ترابط فرهنگ و جهان طبیعت را تحت ربوبیت الهی تبیین کرد و الگویی برای تبیین تحولات فرهنگی از این مسیر ارائه داد. براساس «نظریۀ فرهنگی صدرایی»، فرهنگ یک جوهر معنایی است؛ بنابراین در تبیین ابعاد ترابط فرهنگ و طبیعت، این پرسش مطرح می‌شود که ترابط انسان، جامعه و طبیعت، چه نقشی در انسداد یا انفتاح معنایی جوامع و شکل‌گیری فرهنگ‌های مختلف دارد و این تحولات معنایی چه بازتابی در جهان طبیعت می‌یابد. این مسیر نظری روشن خواهد کرد که تأثیرپذیری فرهنگ از جهان طبیعت به دو سنخ «تکوینی و غیرارادی» و «آگاهانه و همراه با قصد و ارادۀ انسان‌ها» قابل‌تقسیم و ذیل عنوان «سایۀ جهان طبیعت بر فرهنگ» قابل‌بررسی است. «بازتاب تکوینی و غیرارادی جهان طبیعت در فرهنگ‌ها» در سه سرفصل «بذل و کتمان معنا از سوی جهان طبیعت در ترابط با فرهنگ»، «قهر و مهر عملی جهان طبیعت در ترابط با فرهنگ» و «امتداد اقلیم در فرهنگ» قابل‌تبیین است و بازتولید آگاهانۀ جهان طبیعت در متن فرهنگ، ذیل دو سرفصل «تفسیر و نمادسازی (معنابخشی ملهم از جهان طبیعت)» و «بازآفرینی فرهنگی صور محسوس مقتبس از جهان طبیعت (صورتگری به معانی)» تبیین می‌شود. تغییراتی نیز که از مسیر فرهنگ در جهان طبیعت ایجاد می‌شود، ذیل عنوان «سایۀ فرهنگ بر جهان طبیعت» قابل‌بررسی و ذیل دو عنوان «انعکاس فرهنگ در باطن طبیعت» و «انعکاس فرهنگ در کالبد طبیعت» قابل‌واکاوی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The echo of culture in the word of existence: Sadra's reading of the evolution of culture in the shadow of the communication between the world of nature and the social world

نویسنده [English]

  • Mohsen Labkhandagh

Assistant Professor, Department of Culture and Art, Faculty of Islamic Studies, Culture and Communication, Imam Sadiq University, Tehran, Iran.

چکیده [English]

Under the transcendental wisdom and relying on "Sadra's cultural theory", bace on logical argument method it is possible to explain the relationship between culture and the world of nature under the divine sovereignty, and provide a model for explaining cultural developments from this path. Based on "Sadrai's cultural theory", culture is a Semantic substance, and therefore, in explaining the dimensions of the relationship between culture and nature, we seek to answer the question of what role the relationship between man, society and nature will play in Semantic blocking or opening for societies and the formation of different cultures, and how these changes in meaning are reflected in the world of nature.
This theoretical path will clarify that the impact of culture on the natural world can be divided into two types: "involuntary" and "conscious and accompanied by the intention and will of humans" and can be examined under the title "the shadow of the natural world on culture".
"The formative and involuntary reflection of the world of nature in cultures" can be explained in three chapters: "The expression and concealment of meaning by the world of nature in relation to culture", "The practical wrath and seal of the world of nature in relation to culture" and "The extension of climate in culture". "Conscious reproduction of the world of nature in the context of culture" is explained under the two headings of "interpretation and symbolization(imeaning inspired by the world of nature)" and "cultural reproduction of perceptible images adapted from the world of nature(giving form to meanings)"
The changes created by culture in the world of nature can also be examined under the title "shadow of culture on the world of nature" and under the two titles "reflection of culture in the interior of nature" and "reflection of culture in the body of nature".

کلیدواژه‌ها [English]

  • nature
  • meaning
  • semantic system
  • culture
  • culture evolution
  • social world
قرآن کریم
نهج‌البلاغه
ابن‌بابویه،‌ محمد بن علی (۱۳۸۵). علل الشرایع. جلد 1. قم: کتاب‌فروشی داوری.
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله (1387). قانون در طب. جلد ۱. تهران: سروش.
امان‌اللهی بهاروند، سکندر (۱۳۹۳). تأثیر فرهنگ بر انسان و طبیعت: شیوۀ زیست انسانی و پیامدهای آن. تهران: نشر آفرند.
پارسانیا، حمید (۱۳۹۵). جهان‌های اجتماعی. قم: کتاب فردا.
پارسانیا، حمید (۱۴۰۰). فناوری در آیندۀ انقلاب اسلامی ایران. کیهان فرهنگی، 420، 30-37.
جعفری، محمدتقی (۱۳۸۶). شناخت انسان در تصعید حیات تکاملی. تهران: مؤسسۀ تدوین و نشر آثار علامه جعفری.
جوادی آملی، عبدالله (۱۳۸۸). قرآن در قرآن. قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله (۱۳۸۹). تفسیر انسان به انسان. قم: اسراء.
جوادی آملی، عبدالله (۱۳۹۰). اسلام و محیط‌زیست. قم: اسراء.
حسن‌زاده آملی، حسن (۱۳۷۹). قرآن و عرفان و برهان از هم جدایی ندارند. تهران: مؤسسۀ مطالعاتی و تحقیقات فرهنگی.
حسن‌زاده آملی، حسن (۱۳۸۶). دروس شرح اشارات و تنبیهات ابن‌سینا، نمط سوم (النفس). قم: آیت اشراق.
حیدری، کورش و رضازاده، محمدکاظم (۱۳۹۷). شعور همگانی در حکمت متعالیه و نقش آن در تعامل با محیط‌زیست. معرفت فلسفی، 62، ۳۹-۵۱.
خمینی، روح‌الله (۱۴۱۰ ق). تعلیقات علی شرح فصوص الحکم و مصباح الأنس. قم: پاسدار اسلام.
خورشیدی،‌ سعید (۱۳۹۰). صورت‌بندی نظریۀ فرهنگ صدرایی (با الهام از دیدگاه‌های استاد حجت‌الاسلام پارسانیا). معرفت فرهنگی-اجتماعی، 1، ۱۲۹-۱۵۲.
صدرالدین‌شیرازی، محمد (۱۳۶۰). اسرار الآیات. تهران: انجمن اسلامی حکمت و فلسفۀ اسلامی.
صدرالدین‌شیرازی، محمد (۱۳۶۳). مفاتیح الغیب. تهران: مؤسسۀ مطالعاتی و تحقیقات فرهنگی.
صدرالدین‌شیرازی، محمد (۱۳۶۶). تفسیر القرآن الکریم. هفت جلد. قم: بیدار.
صدرالدین‌شیرازی، محمد (۱۹۸۱ م). الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة. نه جلد. بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
طباطبایی، محمدحسین (۱۳۸۷). ترجمۀ تفسیر المیزان. ترجمۀ محمدباقر موسوی همدانی. بیست جلد. قم: دفتر انتش‍ارات اس‍لام‍ی.
طباطبایی، محمدحسین (۱۳۸۹). اصول فلسفه و روش رئالیسم. جلد 2. تهران: صدرا.
عامری، ابوالحسن (۱۳۷۵). رسائل ابوالحسن عامری. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
عبادی، احمد و امدادی ماسوله، محمد (۱۳۹۹)، بوم‌شناسی ژرف‌نگر: جنبشی علیه دوگانۀ انسان/طبیعت و نقد آن (روی‌آوردی الهیاتی). فلسفۀ دین، ۵۳، ۱۳۱-۱۵۴.
عبودیت، عبدالرسول (۱۳۸۸). درآمدی به نظام حکمت صدرایی. جلد ۱. قم: مؤسسۀ امام خمینی (ره).
فارابی، ابونصرمحمد (۱۳۷۵). موسیقی کبیر. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
فارابی، محمد بن محمد (۱۹۹۵ م). آراء أهل المدینة الفاضلة و مضاداتها. بیروت: دار و مکتبة الهلال.
لاتور، برونو (۱۳۹۹). رویارویی با گایا. تهران: علم.
لبخندق، محسن (۱۳۹۴). تبیین فرایند تکون و تحول فرهنگ با تأکید بر حکمت صدرایی. رسالۀ دکتری. دانشگاه باقرالعلوم (ع).
لبخندق، محسن (۱۳۹۵). واکاوی عوامل مانایی و میرایی فرهنگ‌ها در آیینۀ حکمت متعالیه. دین و ارتباطات، 50، ۱۱۹-۱۴۶.
لبخندق، محسن (۱۳۹۷). حدوث جسمانی جوامع و بقاء فرهنگی آن‌ها. قبسات، 87، ۲۴۳-۲۷۲.
لبخندق، محسن (۱۴۰۱). از حکمت مدنی تا حکمت تمدنی: چشم‌اندازی به فلسفۀ دین برمبنای وجود ترابطی انسان. مطالعات بنیادین تمدن نوین اسلامی، 10، 286-255.
محقق داماد، سید مصطفی (۱۳۹۳). الهیات محیط‌زیست. تهران: مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفه ایران.
مسروری، علی، نجف‌زاده، علیرضا و آزاد، علیرضا (۱۳۹۷). تفکر سیستمی حکمت متعالیه در شناخت محیط‌زیست، مطالعۀ موردی: زمین. پژوهشهای عقلی نوین، 5، 53-31.
مطهری، مرتضی (۱۳۸۷). شرح منظومه در جلد 5 مجموعه آثار. قم: صدرا.
مطهری، مرتضی (۱۳۸۸). فلسفۀ تاریخ در جلد 15 مجموعه آثار. قم: صدرا.
نصر، سید حسین (۱۳۸۶). دین و نظم طبیعت. تهران: نشرنی.
نصر، سید حسین (۱۳۹۲). انسان و طبیعت (بحران معنوی انسان متجدد). تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
هایدگر، مارتین (۱۳۷۵). پرسشی در باب فناوری. تهران: مؤسسۀ فرهنگی اندیشه.
هایدگر، مارتین (۱۳۸۴). پایان فلسفه و وظیفۀ تفکر. تهران: اندیشۀ امروز.
Jordan-Bychkov, T. G. (1986). Lester Rowntree, The Human Mosaic: A Thematic Introduction to Cultural Geography. New York: Harper & Row.