نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسنده
مدرس سطوح عالی حوزۀ علمیه خراسان و پژوهشگر مدرسه عالی فقاهت عالم آل محمد
چکیده
مطالعه اندیشه اجتماعی متفکران مسلمان، از عوامل مهم در بازشناسی ظرفیتهای بومی علوم اجتماعی اسلامی است. در این راستا، آیتالله میرزا محمدحسن شیرازی از جمله فقیهان و مراجع تأثیرگذار عصر اخیر به شمار میرود که کنشها و ابتکارات اجتماعی او بستری مناسب برای بازسازی اندیشۀ اجتماعی فراهم میآورد. هدف پژوهش حاضر، استخراج و بازسازی ابعاد اندیشه اجتماعی میرزای شیرازی بر اساس تجربۀ تاریخی زیستجهان او، بهویژه در دو رخداد کلیدی مهاجرت به سامرا و فتوای تحریم تنباکو است. در این پژوهش با استفاده از روششناسی بنیادین تلاش شده است مبادی معرفتی و غیرمعرفتی مؤثر بر شکلگیری اندیشۀ اجتماعی میرزای شیرازی احصا و صورتبندی شود. یافتههای تحقیق نشان میدهد که اندیشه اجتماعی میرزای شیرازی بر پایهای از مبانی معرفتی نظیر مکتب اصولی-اجتهادی و تلقی مرجعیت به عنوان نهاد ادامهدهندۀ رسالت ائمه معصومین علیهمالسلام استوار شده و در تعامل با زمینههای غیرمعرفتی عصر خود-شامل رکود نهادی حوزه، تفرقۀ مذهبی و سلطۀ استعماری-شکل گرفته است. این اندیشه در سه مقولۀ اساسی قابل تبیین است: اصلاح و نوسازی نهادی در حوزۀ علمیه، تقویت وحدت اجتماعی مسلمانان و مقاومت در برابر سلطۀ استعمار. مجموعهای از کنشها و تأملات تاریخی-دینی که در نهایت، منظومهای یکپارچه را در راستای صیانت از هویت امت اسلامی و بازآفرینی توان اجتماعی- تمدنی آن در برابر چالشهای عصر خویش تشکیل میدهد.
کلیدواژهها
- میرزای شیرازی
- اندیشه اجتماعی
- اصلاح حوزه
- وحدت اسلامی
- مقاومت در برابر استعمار
- صیانت از هویت امت اسلامی
موضوعات
عنوان مقاله [English]
A Rereading of Mirza Shirazi's Social Thought Based on Two Historical Events: Migration to Samarra and the Tobacco Prohibition Fatwa
نویسنده [English]
- Jamal Nabavi
Lecturer at the higher levels of the Khorasan Seminary and researcher at the Alem Al-Muhammad School of Jurisprudence.
چکیده [English]
The study of Muslim thinkers' social thought plays a pivotal role in identifying the indigenous potentials of Islamic social sciences. In this context, Ayatollah Mirza Mohammad Hasan Shirazi stands as one of the most influential jurists and religious authorities of the recent era, whose social actions and initiatives provide a fertile ground for reconstructing an authentic social theory. This research aims to extract and reconstruct the dimensions of Mirza Shirazi's social thought based on the historical experience of his lifeworld, particularly through the two pivotal events of his migration to Samarra and the issuance of the tobacco prohibition fatwa. Employing a fundamental methodology, the study seeks to identify and systematize the epistemic and non-epistemic foundations influencing the formation of his social thought. Findings indicate that Mirza Shirazi's social thought is grounded in epistemic foundations such as the Usuli-ijtihadi school and the understanding of religious authority as an institution continuing the mission of the Infallible Imams. This thought took shape through interaction with the non-epistemic contexts of his time—including institutional stagnation in the seminary, religious fragmentation, and colonial domination. His social thought can be explained through three core categories: institutional reform and modernization of the seminary, strengthening Muslim social unity, and resistance against colonial hegemony. Together, these form a coherent framework aimed at "safeguarding the identity of the Islamic Ummah" and revitalizing its socio-civilizational capacity in the face of contemporary challenges.
کلیدواژهها [English]
- Mirza Shirazi
- Social Thought
- Seminary Reform
- Islamic Unity
- Anti-Colonial Resistance
- Preservation of the Islamic Ummah’s Identity
)