نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 دانشجوی دکترای جامعه شناسی دانشگاه تهران - پردیس بین المللی کیش
2 استاد جامعه شناسی دانشگاه تهران، تهران، ایران
3 دانشیار، گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آیت الله بروجردی، بروجرد، ایران
چکیده
این پژوهش با هدف واکاوی مفهوم توسعه در اندیشههای دکتر علی شریعتی، به بررسی عناصر بنیادین مدل توسعهای وی پرداخته و تلاش کرده است به دو پرسش اصلی پاسخ دهد: نخست، آیا شریعتی در منظومه فکری خود توسعهمحور بوده است؟ دوم، مهمترین مؤلفههای مدل توسعهای او کداماند؟رویکرد پژوهش کیفی و تفسیری است و با بهرهگیری از روش تحلیل مضمون و تحلیل تطبیقی که طی آن آثار وی بررسی و مفاهیم کلیدی استخراج شدهاند. یافتهها در قالب جدول تطبیقی با نظریههای جامعهشناسی توسعه تنظیم گردیدهاند. نتایج نشان میدهد که شریعتی توسعه را فرآیندی درونزا، فرهنگیمحور و متکی بر توانمندسازی انسان میداند. مدل توسعهای او بر دو محور اصلی استوار است: توسعه فرهنگی–معنوی و توسعه اقتصادی. در محور فرهنگی، مؤلفههایی چون آگاهی نقادانه، گفتوگوی نقادانه، ائتلاف نقادانه، پداگوژی نقادانه و حاکمیت قانون نقشآفریناند؛ و در محور اقتصادی، سازمان سیاسی، محیط فیزیکی، رهبری خردمندانه، دولت متعهد و روشنفکر مسئول بهعنوان عناصر کلیدی مطرح میشوند. تحلیل نهایی نشان میدهد که عوامل فرهنگی در اندیشه شریعتی نقش برجستهتری نسبت به سایر مؤلفهها دارند و رابطه دیالکتیکی این عناصر با ساختارهای اقتصادی و سیاسی، زمینهساز شکلگیری مدلی پویا از توسعه پایدار است. این مدل، در صورت توجه و بهرهبرداری، میتواند الگویی راهبردی برای سیاستگذاران و مدیران اجرایی در مسیر توسعه انسانی و اجتماعی فراهم آورد.
کلیدواژهها
موضوعات
عنوان مقاله [English]
Examining the concept of development in the thoughts of Dr. Shariati
نویسندگان [English]
- hadi zamani 1
- Gholamreza Jamshidiha 2
- Mohammad Reza Hosseini 3
1 PhD student in Sociology, University of Tehran - Kish International Campus
2 Assistant Professor of Sociology, University of Tehran, Tehran, Iran
3 Associate Professor, Department of Sociology Ayatollah Borujerdi University Borujerd, Iran
چکیده [English]
This research aims to analyze the concept of development in the thoughts of Dr. Ali Shariati, and examines the fundamental elements of his development model and attempts to answer two main questions: First, was Shariati development-oriented in his intellectual system? Second, what are the most important components of his development model? The research approach is qualitative and interpretive, using the method of content analysis and comparative analysis, in which his works were examined and key concepts were extracted. The findings are arranged in the form of a comparative table with theories of development sociology. The results show that Shariati considers development to be an endogenous, culturally-oriented process that relies on human empowerment. His development model is based on two main axes: cultural-spiritual development and economic development. In the cultural axis, components such as critical awareness, critical dialogue, critical coalition, critical pedagogy, and the rule of law play a role; And in the economic axis, political organization, physical environment, wise leadership, committed government, and responsible intellectuals are considered as key elements. The final analysis shows that cultural factors play a more prominent role in Shariati's thought than other components, and the dialectical relationship of these elements with economic and political structures provides the basis for the formation of a dynamic model of sustainable development. This model, if paid attention to and utilized, can provide a strategic model for policymakers and executives in the path of human and social development.
کلیدواژهها [English]
- Endogenous development
- critical awareness
- critical pedagogy
- committed government
- responsible intellectual
- political organization
)