نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• مهدی نصیری ¹
• حمزه خادم‌علی ²

¹ پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران

² دانشجوی دکتری رشته جامعه شناسی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه

چکیده

یکی از مسائل بنیادین جامعه‌شناسی دینی، تبیین الگوی مطلوب نظم اجتماعی در جوامع اسلامی است. آیت‌الله محمدعلی شاه‌آبادی با رویکردی قرآنی و اجتهادی، مدل خاصی از نظم اجتماعی را با عنوان «قلب اجتماعی» صورت‌بندی کرده است. مسئله اصلی این پژوهش آن است که بر اساس آیه ۱۰۳ سوره آل‌عمران، چگونه می‌توان از اندیشه شاه‌آبادی الگویی بومی برای بازسازی جامعه اسلامی استخراج کرد. پژوهش حاضر با روش تحلیلی ـ تفسیری و بر پایه کتاب شذرات المعارف، نشان می‌دهد که قلب اجتماعی متشکل از سه مؤلفه تعاملات اجتماعی گرم، رابطه اجتماعی مبتنی بر اخوت ایمانی و هنجارهای قرآنی است. شاه‌آبادی با نقد گسست‌های اجتماعی و روابط سرد، تأکید دارد که تنها از رهگذر پیوند عاطفی و معرفتی قلوب مؤمنان می‌توان ظرف نزول معارف قرآن بر جامعه را فراهم ساخت. نتیجه تحقیق بیانگر آن است که مدل «قلب اجتماعی» نه تنها چارچوبی نظری برای تحلیل انسجام و هویت جمعی در جامعه اسلامی عرضه می‌کند، بلکه ظرفیت کاربردی برای بازسازی روابط اجتماعی و تقویت پیوندهای ایمانی در شرایط معاصر را نیز داراست. این الگو می‌تواند به‌عنوان مبنایی برای نظریه‌پردازی اجتماعی اسلامی و طراحی مداخلات فرهنگی و اجتماعی در جوامع مسلمان مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

• قلب اجتماعی
• رابطه اجتماعی
• تعاملات اجتماعی گرم
• آیه اعتصام
• آیت‌الله شاه‌آبادی

موضوعات

• ایده‌های نوین برای بازسازی علوم اجتماعی بر اساس منابع فکر اسلامی

عنوان مقاله [English]

A Sociological Analysis of the Concept of 'Social Heart' in the Thought of Ayatollah Shahābādi with an Emphasis on the Verse of I'tisam (Al-Imran 3:103)

نویسندگان [English]

• mahdi nasiri ¹
• Hamzeh Khademali ²

¹ Hawzeh and University Research Institute of Qom

² PhD student in sociology at the Research Institute of Hawzeh and University

چکیده [English]

This study explores Ayatollah Mohammad Ali Shah Abadi’s sociological interpretation of the Qur’anic verse of I‘tisam (Qur’an 3:103) as the foundation for a model of social order in Islamic societies. Shah Abadi introduces the concept of the “social heart” as a framework for reconstructing collective identity and cohesion among believers. Using a qualitative, interpretive-analytical method and drawing upon his seminal work Shazrat al-Ma‘arif, the research demonstrates that the “social heart” consists of three interrelated components: warm social interactions, fraternal relations grounded in faith, and Qur’anic norms. The findings highlight Shah Abadi’s critique of fragmented and cold social relations, emphasizing that only through affective and epistemic bonds among believers can the community become a vessel for divine guidance. This model not only provides a theoretical framework for analyzing solidarity and collective identity in Islamic society but also offers practical implications for strengthening social ties and designing cultural interventions in contemporary Muslim societies.The analysis shows that Shah Abadi’s concept of the social heart provides both a theoretical and practical framework for Islamic sociology. It bridges Qur’anic exegesis with sociological concerns about solidarity, identity, and norm formation. The model offers practical guidance for contemporary Muslim societies facing challenges of fragmentation and cultural domination. It can serve as a basis for designing interventions that strengthen faith-based ties and reconstruct social order

کلیدواژه‌ها [English]

• Social Heart
• Social Relationship
• Warm Social Interactions
• Verse of I'tisam
• Ayatollah Shahābādi