مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران (با مشارکت انجمن علمی انقلاب اسلامی ایران) نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان 2538-5240 5 2 2015 09 23 Exploring Imam Komeini’s theoretical model of religious democracy الگوی نظری مردم سالاری دینی از منظر امام خمینی (ره) با به کارگیری راهبرد نظریه پردازی داده بنیان 203 225 62019 10.22059/jstmt.2015.62019 FA علی ربانی خوراسگانی دانشیار Journal Article 2017 01 21 Democracy is one of the most fundamental concepts in the field of political philosophy and Sociology. Islamic civilization shaped new form of democracy based on Quran verses and manner of governance in Medina’ Al-Nabi and accepted equal rights of political participation for men and women. However, this form of democracy has not been continued in Muslim societies. In contemporary period, especially after Islamic revolution in Iran, many social or political thinkers focused on religious democracy. Apart from some scholars who reject religious democracy or disagree with current concepts in the political philosophy and social sciences, some other accept this form of democracy. In this paper, after reviewing these scholars, religious democracy from the Imam Khomeini’s perspective is discussed. Regarding methodology, we applied grounded theory (GTM) to find main concepts and theoretical model advocated by Imam Khomeini. Reviewing Imam Khomeini,s writings, especially his Sahife Noor, and using GTM we found the main categories of religious democracy including “Velaee leadership”, “legalism”, Islamic government”, “civil freedoms”, “global politic”, “public rights”, and “distinguishing expediency”. The central category is a “task-oriented” and “obligated” political system”. Finally, based on the above mentioned categories, Imam Khomeini’s theoretical model of religious democracy is presented. پژوهش حاضر به بررسی نظام مردم سالاری دینی از دیدگاه امام خمینی می‌پردازد و به دنبال ارائۀ مدل نظری بر اساس فرمایشات و آثار ایشان می‌باشد. در ابتدا، پس از بیان مسئله، پیشینۀ نظری مردم سالاری و رابطۀ آن با دین اسلام از منظر صاحب‌نظران خارجی و داخلی بررسی شده است. سپس روش‌شناسی این پژوهش بر مبنای رویکرد نظریه‌پردازی داده بنیان توضیح داده شده و مراحل آن یعنی سه مرحلۀ کدگذاری باز، محوری و گزینشی و در نهایت دست‌یابی به مدل نظری بر اساس مقوله‌های به دست آمده انجام گرفته است. داده‌کاوی این تحقیق با استفاده از نرم‌افزار صحیفۀ امام و بررسی کلیۀ تألیفات ایشان می‌باشد. مقوله‌های اصلی به دست آمده بر اساس تحلیل عبارتاند از: «رهبری ولایی»، «قانون‌گرایی»، «دولت اسلامی»، «حقوق مردم» و «آزادی‌های مدنی»،«سیاست جهانی» و «مصلحت سنجی». مقولۀ مرکزی نظام سیاسی وظیفه‌گرا و تکلیف‌مدار می‌باشد. در پایان، لگوی نظری مردم‌سالاری دینی از منظر امام خمینی(ره) بر اساس مقولات فوق ارائه می‌شود.

https://jstmt.ut.ac.ir/article_62019_a7fc81a09c6fa6e1fdda97f28947a161.pdf

مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران (با مشارکت انجمن علمی انقلاب اسلامی ایران) نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان 2538-5240 5 2 2015 09 23 Some challenges of the origin of life style worldview in Bourdieu’s sociology versus Fetrat & faithful life چالش های خاستگاه جهان بینی سبک زندگی در جامعه شناسی پییر بوردیو با فطرت و زیست مؤمنانه 227 261 62020 10.22059/jstmt.2015.62020 FA ایمان عرفان منش دانشجوی دکتری حسین بستان استادیار Journal Article 2016 09 05 Taking into account the standpoints of the modern worldview, most of sociologists have tried to formulize their own understanding of social world and human action. Pierre Bourdieu, as one of the most influential cultural sociologists, claims that, using a specific analytic model and formula, it is possible to reveal the complexity of the objective and subjective logic contained in the social actors’ life style. Using the theory of Fetrat developed by martyr Motahhari and applying documentary research method, this article tries to explore the most important challenges of the Bourdieu’s claim versus Fetrat and faithful life. Due to adherence to perspectivism, Bourdieu’s model results in relativism with regard to some elements including culture, ethic, and many social factors such as gender. Moreover, the society and social class have been supposed to take precedence over human Fetrat and genuine identity. In addition, owing to adoption of the profit logic, one cannot find such concepts as simple living, contentment, self-respect, the real self, the border between truth and falsehood, and the freedom along with responsibility. بنابر مواضع جهانبینی دنیای مدرن، بسیاری از جامعهشناسان تلاش کردهاند تا فهم خود از جهان اجتماعی و کنش انسانی را فرمولبندی کنند. پییر بوردیو، بهعنوان یکی از با نفوذترین جامعهشناسان فرهنگی متأخر، مدعی است که میتوان پیچیدگی منطق عینی و ذهنی مندرج در سبک زندگی عاملان اجتماعی را بر اساس فرمول و مدل تحلیلی معینی منکشف نمود. این مقاله تلاش میکند تا با استعانت از نظریۀ فطرت شهید مطهری و روش پژوهش اسنادی، مهمترین چالشهای آن ادعا را با فطرت و زیست مؤمنانه آشکار سازد. مدل بوردیو به دلیل اتخاذ موضع چشماندازگرایی بهنوعی نسبیانگاری در مقولههای فرهنگ، اخلاق و بسیاری از عوامل اجتماعی مانند جنسیت منتج شده است. جامعه و طبقه نیز مقدم بر فطرت انسانی و هویت اصیل او انگاشته شدهاند. همچنین، به دلیل قبول منطق منفعت، نمیتوان از مفاهیمی همچون سادهزیستی، قناعت، عزت نفس، خودِ واقعی، مرز میان امر حق و امر باطل و آزادی همراه با مسئولیتپذیری سراغی گرفت.

https://jstmt.ut.ac.ir/article_62020_6dcefc3d27844d556a3b5e4470fb0bee.pdf

مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران (با مشارکت انجمن علمی انقلاب اسلامی ایران) نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان 2538-5240 5 2 2015 09 23 A social approach to the mystical roots of theory of Fetrat with an emphasis on the Allameh Tabatabai’s and Motahhari’s views رویکردی اجتماعی به مبادی عرفانی نظریه فطرت با تأکید بر اندیشۀ عالمه طباطبایی (ره) و استاد مطهری (ره) 263 288 62021 10.22059/jstmt.2015.62021 FA حمید پارسانیا دانشیار عبدالحسین کلانتری دانشیار محمدرضا روحانی دانشجوی دکتری Journal Article 2015 04 25 This paper is aimed to explore the relationship between the capacities of the Transcendent Philosophy and social consequences of the theory of Fetrat from the perspectives of Allameh Tabatabai and Motahhari. Islamic thinkers have consistently paid attention to the theory of Fetrat (innate disposition). Among the Islamic thinker, the Transcendent Philosophy, by suggesting the idea of Quran-argument-mysticism has made an attempt to strengthen the theory of Fetrat. In particular, Allameh Tabatabai and Motahhari analyzed the mentioned theory, in terms of its both practical and theoretical consequence and the capacities of the Transcendent Philosophy. According to these Islamic thinkers, Fetrat is essentially one aspect of the Mohammadi Truth that the Almighty has vested in the human spirits to create divine conduct. According to Tabatabai and Motahhari, it is because of Fetrat that human beings are eagerly and lovingly inclined to absolute perfection. Human being, due to his/her conversation competency has achieved the highest rank of Fetrat, to the extent that based her/his Fetrat is able to reach the degree of being unified with the Mohammadi Truth. On the other hand, Fetrat has a crucial role in the human being’s mind and practice, since every human and social action is oriented towards eagerness to reach perfections and achievements. نظریۀ فطرت در اندیشۀ متفکرین مسلمان همواره مورد توجه بوده است؛ در این میان حکمتمتعالیه با توجه به طرح قرآن ـ برهان ـ عرفان، وجوه متفاونی بدان بخشیده است که منجربه استحکام در مفصلبندیِ نظریۀ مذکور شدهاست. در بین حُکمای صدرایی، علامه طباطبائی(ره) و استاد مطهری(ره) نظریۀ فطرت را نه تنها در ثمرات فعلی و فکری، بلکه مبتنی بر ظرفیتهای عرفانی حکمتمتعالیه مورد تحلیل قرار دادند. بدینمعنا فطرت بهلحاظ وجودی یکی از وجوه حقیقت محمدیه(ص) میباشد که خداوند آن را در نفوس جهت تکوین صبغۀ الهی قرار داده است؛ طبق تقریر علامه و مطهری، به‌واسطۀ فطرت، شوق و عشق به کمال مطلق و مطلق کمال در ذات موجودات نهاده شده است. انسان به‌واسطۀ قوۀ ناطقه، بالاترین مرتبه از فطرت را داراست تا حدی که میتواند با فطرت خویش به درجۀ اتحاد با حقیقت محمدیه(ص) نائل شود. از سویدیگر فطرت، نقش وجودی در فعل و فکرِ انسان و جامعه نیز دارد؛ چه اینکه هر کنش انسانی و اجتماعی مقرون به شوق به کمالات می‌باشد که در حاشیۀ فطرت پا به عرصۀ جهان اجتماعی نهاده و زیست جهان را شکل میدهد. پرسش مقاله این است که علامه و استاد مطهری با توجه به ظرفیتهای نظریِ حکمت متعالیه چگونه نسبت مبادی وجودشناختی فطرت را با ثمرات اجتماعی آن پیوند زده‌اند؟ در این نوشتار از روش‌شناسی بنیادین استفاده شده است؛ بنابراین مبنای نظری نوشتار متکی بر نظریۀ فطرت در حکمت متعالیه و چارچوب روشی آن، مبتنی بر روش‌شناسی اجتهاد متوسط است که در پی یافتن مسیر تحلیلی علامه و استاد مطهری پیرامون سؤال فوق می‌باشد.

https://jstmt.ut.ac.ir/article_62021_a6186a6e8e2f1a9de55af9699d8f3b95.pdf

مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران (با مشارکت انجمن علمی انقلاب اسلامی ایران) نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان 2538-5240 5 2 2015 09 23 Criticizing Weberian charismatic authority explanation of the Islamic revolution in Iran آسیب شناسی‌ تحلیل‌ انقلاب‌ اسلامی‌ ایران‌ بر اساس‌ نظریۀ‌ کاریزماتیک‌ ماکس وبر 289 327 62022 10.22059/jstmt.2015.62022 FA نیره قوی استادیار Journal Article 2017 01 23 Since the inception of the Iranian Islamic revolution in 1978, many theories have been used to explain this occurrence. In this regard, some have used the theory of "Charismatic Authority" advocated by Max Weber. Also, seemingly, some of the Weberian analyses of the Islamic revolution show that Weber's theory of charismatic power is capable of analyzing the revolution, and its components, including the circumstances of the movement, the obedience of the people and the charismatic leadership, have become relevant. The present paper is an attempt to identify some of the damaging consequences that these analyses will bring about. The meaning of the damage in this paper is an influential factor that slows down the achievement of revolutionary goals or stops many of the revolutionary aspirations and distorts the revolution from the Islamic nature and its main path. The criteria to recognize the types of theoretical and social damages in the present research include Imam Khomeini's viewpoints, the Constitution and Islamic values, and the capacities of Shi'i jurisprudence. The findings of the research consist of many theoretical and social damages that indicate a lack of consistency between Weber's foundations and direction in the charismatic movement with the Islamic revolution. Consequently, if Weber’s theory of Charismatic Authority is the basis of the analysis, then a variety of damages will affect the revolution; the more important ones are discussed in the paper. از انقلاب اسلامی ایران تاکنون تحلیلهای بسیاری مبتنی بر نظریههای مختلف ارائه شده است. در این بین، عدهای در تحلیل انقلاب ‌از نظریۀ «کاریزماتیک[1]» «ماکس وبر[2]» بهره گرفته‌اند. برخی از گونههای تحلیل وبری از انقلاب اسلامی گویای این است که نظریۀ وبر به شکل انطباقی توان تحلیل انقلاب را دارد و مؤلفه‌‌های مورد نظر« وبر» اعم از شرایط رخداد جنبش، پیروی مردم و نقش رهبر کاریزما در هم ‌عینیت یافته. پژوهش حاضر بهدنبال شناخت پیامدهای آسیب‌زایی است که اینگونه تحلیلها، از انقلاب، به دنبال داشته یا خواهد داشت مقصود از آسیب در این تحقیق، عوامل تأثیرگذاری است که موجب کندی دستیابی به اهداف و یا توقف و عدول از بسیاری آرمانهاست و انقلاب را از ماهیت اسلامی و مسیر اصلی خارج یا منحرف میکند. معیارهای شناخت انواع آسیب‌های نظری و اجتماعی طی تحقیق دیدگاه امام خمینی، قانون اساسی و ارزشهای اسلامی و ظرفیتهای فقه شیعی است که در آسیبشناسی مورد استناد قرار گرفته است. یافتههای پژوهش آسیبهای نظری و عرصۀ اجتماعی بسیاری است که نمایانگر عدم انطباق مبانی و جهت مورد نظر وبر در جنبش کاریزمایی با انقلاب اسلامی است و در صورتیکه نظریۀ کاریزماتیک وبر مبنای تحلیل انقلاب اسلامی ایران قرار گیرد، انواع آسیبها که مهمترین آن طی پژوهش بر شمرده شده بر انقلاب عارض خواهد شد. [1] CHARISMATIC [2] MAX WEBER

https://jstmt.ut.ac.ir/article_62022_49a2886010fcdaff5229650640dbc485.pdf

مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران (با مشارکت انجمن علمی انقلاب اسلامی ایران) نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان 2538-5240 5 2 2015 09 23 The prospects and necessities of social changes proposed by Islamic discourses چشم اندازها‌ (اسطوره ها) و‌ بایسته های‌ تغییرات‌ اجتماعی‌ از‌ منظر‌ گفتمان های‌ اسلام گرا‌‌ 329 353 62023 10.22059/jstmt.2015.62023 FA حسن ناصرخاکی دانشجوی دکتری عبدالحسین کلانتری دانشیار Journal Article 2016 03 01 In Islamic discourses, social changes in the Islamic societies have led into various orientations, meanings, and musts. Drawing upon the discourse analysis methods proposed by Laclau and Mouffe, the aim of this paper is to analyze the semantic systems of Islamic subdiscourses including modernist, fundamentalist, and civilization-oriented ones and indicates the myths and necessities each one put forward for social change in the Islamic world. This analysis is based on the existing documents regarding the political topics which have influenced the formation of the mentioned subdiscourses. While Islamic awakening has been articulated as the source and direction of these changes in the three-fold discourses, they introduce different myths and musts to complete social changes. It is due to the fact that these subdiscources have different semantic systems. The findings suggest that the musts commanded by modernist, fundamentalist and civilization-oriented discourses are the realization of “Islamic modernity”, “a return to the Islamic society” which existed during the righteous predecessors (al-Salaf al-Salih) period, and the formation of a “modern Islamic civilization”, respectively. Since none of these discourses have been able to become the hegemonic discourse in the Islamic world, the outlook of social changes is subject to discursive competitions. در گفتمانهای اسلامگرا، تغییرات اجتماعی جهان اسلام جهت، معانی و بایسته‌های متفاوتی به خود گرفته است. این مقاله با استفاده از روش تحلیل گفتمان لاکلا و موفه نظام معنایی خرده گفتمانهای اسلامگرا را در قالب خرده گفتمانهای نوگرا، اصلگرا، و تمدنگرا (با تکیه بر اسناد موجود از سوژههای سیاسی مؤثر در شکلگیری آنها) بررسی نموده و اسطوره و بایستههایی که هریک برای تغییرات اجتماعی در جهان اسلام ترسیم می‌کنند را ارائه نموده است. هرچند نشانۀ بیداری اسلامی به عنوان منبع و جهت این تغییرات در خرده گفتمانهای اسلامگرا مفصل‌بندی شده با این وجود با توجه به نظام معنایی متفاوت آنها، اسطوره(چشم‌انداز) و بایستههایی که هریک برای به ثمر رسیدن آن مطرح میکنند متمایز میباشد. بر اساس دستاوردهای این مقاله اسطورهای که گفتمان نوگرایی برای این تغییرات ترسیم می‌کند تحقق «مدرنیتۀ اسلامی»، اسطورۀ گفتمان اصل‌گرایی«بازگشت به جامعۀ اسلامی» (به همان سبک موجود در سنت سلف صالح) و اسطورۀ تمدنگرایان نیز ایجاد «تمدن نوین اسلامی» میباشد. از آنجا که هیچ یک از این گفتمانها تا کنون نتوانستهاند به عنوان گفتمانی هژمونیک در جهان اسلام مسلط شوند لذا چشمانداز تغییرات اجتماعی در معرض رقابتهای گفتمانی قرار دارد.

https://jstmt.ut.ac.ir/article_62023_663836151bacdf1d43366e8a6335903e.pdf

مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران (با مشارکت انجمن علمی انقلاب اسلامی ایران) نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان 2538-5240 5 2 2015 09 23 Social role of philosophy according to Abonasr Farabi and Jamal Al-din Asad Abadi نقش اجتماعی فلسفه نزد ابونصر فارابی و جمال الدین اسدآبادی 355 382 62024 10.22059/jstmt.2015.62024 FA شهناز صداقت زادگان استادیار Journal Article 2017 01 30 The main aim of the present paper is indicating the social role of philosophy according to two Muslim thinkers, namely Abonasr Farabi and Jamal Al-din Asad Abadi. The social role of philosophy is firmly related to its function and its status among other types of knowledge. Based on our literature review, four dimensions of social role of philosophy include the status of philosophy, expectations from philosophy, the right of philosophy, and the needed norms of philosophy. We reviewed the most important books written by Farabi and Asad Abadi comparatively and benefited from content analysis technique. We found the main social role of philosophy according to both thinkers is indicating the prosperity path and moderation of both individual and society. Therefore, philosophy is not just a theoretical knowledge; it is an applied knowledge. But who is responsible in terms of applying philosophy? Farabi believes this responsibility is on the shoulders of “prime boss” who is expected to use rational and logical methods. Asad Abadi, on the other hand, insisted on scientists, leaders and philosophers who are equipped by rational method of thought (even poetry) inspired by Quran. According to Farabi an important problem is disparity of Muslim’s societies. Hence, he rejects any disruptive knowledge. By contrast, he is interested in enhancing solidarity through the logical and rational way of thought, which is philosophy. Asad Abadi focuses on deprivation and poverty and his solution to the problem is philosophy which helps to find moderation point in life of individual, group and society. سؤال اصلی تحقیق نقش اجتماعی فلسفه از نگاه دو متفکر مسلمان است. نقش اجتماعی فلسفه، کارکرد فلسفه با توجه به پایگاه آن در گروه معارف و علوم است که تعیین‌کنندۀ اعمال با توجه به پایگاه در گروه و تعیین‌کنندۀ حقوق و مزایایی است که تابع هنجارها اجرا می‌شود کوئن ، 1391: 99؛O’Donnel، 1997: 4 ؛Ritzer, 1988: 211;، ؛ ;Harlambos et.al, 2000: 6). براساس چارچوب نظری، نقش اجتماعی فلسفه در چهار بخش پایگاه فلسفه، انتظارات از فلسفه، حق فلسفه و هنجارهای مورد نیاز فلسفه تفکیک شد. مهم‌ترین آثار اجتماعی ابونصر فارابی و جمال‌الدین اسدآبادی با روش اسنادی و کتابخانه‌ای و فن تحلیل محتوا مرور شد.نتیجۀ مطالعه نشان می‌دهد نقش اجتماعی اصلی فلسفه نزد دو اندیشمندترسیم راه سعادت و اعتدال در مقابل فرد و جامعه است. بنابراینصرفاًفلسفه معرفتی نظری نیست بلکه کاربردی است. مسئول اصلی کاربرد آن نزد فارابی، رئیس اول، با تأکید بر شیوه‌های عقلی است ونزد اسدآبادی دانشمندان، پیشوایان و فیلسوفان با تأکید بر شیوههای عقلی و(حتی معرفت تخیلی از نوع شعر) ملهم از قرآن است. دغدغۀ فلسفۀ فارابی نفاق وتفرقه بین مسلمانان است. بنابراین از معرفتهای تفرقه‌انگیز تخیلی، به معرفت کارساز و وحدت‌آفرین فلسفه و شیوه‌های عقلی پناه می‌برد. دغدغۀفلسفۀاسدآبادی عقب ماندگی و فقر مسلمانان است و بنابراین به نقش کارساز معرفتی و اعتدالی فلسفه در یافتن نقطۀ اعتدال قوای ده‌گانه انسانی پناه می‌برد که موجب سعادت فرد و جامعه است. فارابی از سوق یافتن فلسفه به سمت تخیل تفرقه‌انگیز می‌هراسد و اسدآبادی تخیل شعر را در خدمت تقویت فلسفه می‌نگرد. اسدآبادی از سوق یافتن فلسفه به سمت تقلید و خرافات و انتزاع صرف می‌هراسد.

https://jstmt.ut.ac.ir/article_62024_ea28f9b098979a5555bec1f066c001f2.pdf

مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران (با مشارکت انجمن علمی انقلاب اسلامی ایران) نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان 2538-5240 5 2 2015 09 23 Punishment as the last resort in controlling social deviance the case of sayings of Imam Ali (pbuh) in Nahjul Balagha مجازات، آخرین راهکار کنترل انحرافات اجتماعی با تأکید بر دیدگاه امام علی(ع) در نهج البلاغه 383 404 62025 10.22059/jstmt.2015.62025 FA حفیظ الله فولادی استادیار علیرضا محسنی تبریزی استاد Journal Article 2017 02 28 To maintain social solidarity and order, taking measures for the punishment of norm violators، subsequent to the employment of preventative and corrective measures, is inescapable. Reviewing the sayings and preaches of Imam Ali (pbuh) for eliciting the useful strategies in this regard and modeling it in a religious society seems to be a research imperative. In the present article, those statements in Nahjul Balagha that concern the issue of punishment have been extracted and codified by qualitative method, using grounded theory technique. Then the data have been categorized under certain main themes, and ultimately, the category of “punishment of criminals” has been selected and analyzed. In this line, solutions like bodily punishment, mental and psychological punishment, economic punishment, punishment in form of disqualification from one’s position, and even deprivation of life regarding some crimes, have been elicited considering the circumstances and the conditions in applying each punishment. اتخاذ مجموعه راه‌کارهایی در قالب مجازات هنجارشکنان، اقدامی است که پس از کاربست راه‌کارهای پیشگیرانه و اصلاحی، با هدف حفظ انتظام و همبستگی اجتماعی، گریزناپذیر است. بررسی دیدگاه امام علی علیه‌السلام برای شناسایی مجموعه اقدامات مؤثر برای تحقق هدف مذکور و الگوگیری از آن در جامعۀ دینی، یکی از ضرورت‌های‌ پژوهشی است که در این مقاله گزاره‌های مرتبط با مقولۀ مجازات از کتاب نهج‌البلاغه استخراج و با استفاده از روش کیفی و بهره‌گیری از تکنیک نظریۀ مبنایی، داده‌ها کدگذاری شده و سپس در قالب مقوله‌های محوری دسته‌بندی و در نهایت، مقولۀ گزینشی با عنوان «مجازات متنوع و متناسب با نوع کجروی» انتخاب و مورد تحلیل قرار گرفته‌ شد. از آنجا که داده‌ها نظری و متن‌محور بوده، از روش تحلیل محتوا نیز برای توصیف آنها استفاده شد. در این راستا راه‌کارهایی از قبیل مجازات بدنی، مجازات روحی و روانی، مجازات سلب صلاحیت، مجازات اقتصادی و حتی با مجازات سلب حیات از افراد هنجارشکن مطابق با برخی جرم‌ها و با در نظر گرفتن شرایط به‌کارگیری هریک از مجازات‌ها، از کلام حضرت به دست آمد.

https://jstmt.ut.ac.ir/article_62025_546bfc6792c71c9a270e152dca72bd4e.pdf