مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران (با مشارکت انجمن علمی انقلاب اسلامی ایران)نظریههای اجتماعی متفکران مسلمان2538-524016120260321A Sadrian Reading of the Role of the Imaginative Faculty as an “Intermediary Reality” in Addressing the Subject - Object Rupture and the Crisis of Meaning from Descartes to Nietzscheخوانشی صدرایی از نقش «خیال» بهمثابۀ «امر واسط» در مواجهه با گسست سوژه و ابژه و بحران معنای ناشی از آن، از دکارت تا نیچه113110619410.22059/jstmt.2025.404095.1833FAحسینکچوئیاندانشیار گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.0000-0002-1124-2633حمیدپارسانیااستاد گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.فاطمهفلاح نژاد تفتیدانشجوی دکتری دانش اجتماعی مسلمین، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.Journal Article20251019The fundamental rupture between subject and object, inaugurated by Descartes and perpetuated throughout modern philosophy, led to the marginalization or reduction of the imaginative faculty as an “intermediary reality.” Although this reduction was partially challenged in German Idealism, particularly in Kant’s attempt to revive the transcendental imagination, it ultimately failed due to its confinement within a subject-centered epistemology and its retention of metaphysical dualism. This trajectory culminated in Nietzsche’s revolt of the imagination and will against reason, thereby intensifying the crisis of nihilism and existential meaning in the modern world. Drawing on a directed content analysis and a comparative study of primary texts, this article proposes a Sadrian reinterpretation aimed at overcoming this crisis. The novelty of this study lies in elucidating the ontological potential of the imaginative faculty in Transcendent Theosophy, in contrast to its reduction within modern subjectivism. Mulla Sadra, by demonstrating the dual structure of the “connected imagination” and the “separated imagination” (Mundus Imaginalis), reconceptualizes the imagination as a barzakhi (intermediary) and semi-abstract reality. This reality mediates not only between sense and intellect but also between the intelligible world (‘ālam al-‘aql) and the material world (‘ālam al-mādda). Within this framework, the soul (nafs), described as “corporeal in origination and spiritual in subsistence” (jismāniyyat al-ḥudūth wa rūḥāniyyat al-baqā’), is understood as inherently imaginative and ontologically intermediate. Contemplation (tafakkur) is thus interpreted as the culminating act of the imaginative soul. This ontological structure enables the intensification (ḥarakat ishtidādī) of the soul’s movement from material immersion toward intellectual transcendence, thereby re-establishing a transcendent (rather than merely transcendental) grounding of meaning. In this way, the subject–object rupture is transformed into a synthetic unity oriented toward perfection, offering a monotheistic horizon for confronting modern nihilism.گسست میان سوژه و ابژه یکی از مسائل بنیادین فلسفۀ مدرن است که با اندیشۀ دکارت آغاز و در ادامه، در ایدئالیسم آلمانی و پدیدارشناسی به اشکال گوناگون بازتولید شد. در این سنت، نقش خیال یا بهکلی حذف شده یا به مرتبهای فروکاسته تقلیل یافته است؛ امری که درنهایت زمینهساز بروز بحران معنا و نیهیلیسم در جهان مدرن شد. در مقابل، ملاصدرا با تبیین جایگاه خیال بهمثابۀ امری واسط، نهتنها در ساحت معرفتشناسی، بلکه در ساحت هستیشناسی، امکان عبور از این بحران را فراهم میسازد. در حکمت متعالیه، خیال در دو معنای «خیال متصل» و «خیال منفصل» بهکار میرود که از یک سو پیوند میان «عالم ماده» و «عالم عقل» و از سوی دیگر ارتباط میان ادراک «جزئی» و «کلی» را برقرار میکند. این مقاله نشان میدهد تطور معنای خیال و نحوۀ مواجهه با آن در سنت مدرن و حکمت متعالیه چگونه بر مسئلۀ بحران معنا اثر میگذارد و بازاندیشی جایگاه خیال در نظام فلسفی ملاصدرا چگونه میتواند با تأکید بر امور جزئی و انضمامی، چشماندازی تازه برای برونرفت از این بحران فراهم آورد.https://jstmt.ut.ac.ir/article_106194_4cbafc3df7f2f7215f8ca05eef40ccc9.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهران (با مشارکت انجمن علمی انقلاب اسلامی ایران)نظریههای اجتماعی متفکران مسلمان2538-524016120260321The Convergence of Progressivism, Religious Reform, and Turanist-Turkism in the Thought of Muslim Intellectuals in the South Caucasus (1850–1918)همگرایی ترقیخواهی، اصلاح دینی و ترک-تورانگرایی در اندیشۀ متفکران مسلمان قفقاز جنوبی (1850-1918 میلادی)335410587210.22059/jstmt.2025.391215.1778FAیحییبوذرینژاداستاد گروه علوم اجتماعی اسلامی دانشگاه تهران، تهران، ایران.حسینحبیب زادهکارشناسی ارشد دانش اجتماعی مسملین، گروه علوم اجتماعی اسلامی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران. تهران.ایرانJournal Article20250226This study seeks to explain why three seemingly distinct intellectual currents, Progressivism, Religious Reform, and Turanist-Turkism, demonstrated a remarkable capacity for convergence over a relatively short historical period (1850–1918), enabling Muslim intellectuals of the South Caucasus to embody all three simultaneously. Employing a documentary–library research method, the study collects and analyzes a wide range of relevant historical sources. Through a descriptive–critical approach, it offers a sociological analysis of the interwoven nature of these ideas. The findings indicate that Progressivism, the major strands of Religious Reform (Pan-Islamism, Jadidism, and Babism), and Turanist-Turkism shared significant similarities in their epistemological foundations. These shared foundations facilitated intellectual cooperation and social coordination. Drawing on diverse historical sources, the study illustrates concrete instances of this convergence and highlights the intellectual commonalities among Caucasian Muslim thinkers.این پژوهش در پی پاسخ به این سؤال بنیادین است که چرا ایدههای بهظاهر متفاوت ترقیخواهی، اصلاح دینی و ترک-تورانگرایی در طول یک فاصلۀ زمانی کوتاه امکان همگرایی خارقالعادهای از خود نشان دادند و روشنفکران مسلمان اهل قفقاز جنوبی، توانایی نمایندگی هر سه وجه را در یک زمان داشتند. در این پژوهش به روش اسنادی-کتابخانهای، اسناد و گزارشهای مرتبط با این حوزه جمعآوری شده و با بررسی توصیفی-انتقادی، تحلیلی جامعهشناختی از چگونگی درهمتنیدگی این ایدهها ارائه شده است. مطابق نتایج، گفتمان ترقیخواهی و سه صورت نهضت اصلاح دینی (پاناسلامیسم، جدیدیسم و بابیسم) و ایدئولوژی ترک-تورانگرایی دارای تشابهات قابلتوجه در بنیانهای معرفتشناختی بودند و همین تشابهات، امکان همکاری و هماهنگی را در ساحت اجتماعی و فکری فراهم میکرد. در این پژوهش با استنادهای تاریخی مختلف، نمونههایی از این همگرایی و تشابهات فکری میان اندیشمندان و روشنفکران قفقازی ارائه شده است.https://jstmt.ut.ac.ir/article_105872_9a0987174a4e3d47647fb5635a1c0078.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهران (با مشارکت انجمن علمی انقلاب اسلامی ایران)نظریههای اجتماعی متفکران مسلمان2538-524016120260321Examining the Concept of Development in the Thought of Ali Shariatiبررسی مفهوم توسعه در اندیشههای علی شریعتی557210615910.22059/jstmt.2025.401274.1821FAغلامرضاجمشیدیهااستاد جامعه شناسی دانشگاه تهران، تهران، ایرانمحمدرضاحسینیدانشیار، گروه جامعه شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آیت الله بروجردی، بروجرد، ایرانهادیزمانیدانشجوی دکتری جامعهشناسی، پردیس بینالمللی کیش، دانشگاه تهران، تهران، ایران.Journal Article20250825This study analyzes the concept of development in the thought of Dr. Ali Shariati and examines the fundamental components of his development model. It addresses two main questions: first, whether development constitutes a central concern within Shariati’s intellectual system; and second, what the main components of his development model are? A qualitative and interpretive methodology is employed, using content analysis and comparative analysis. Shariati’s works were examined and key concepts extracted and analyzed in comparison with classical and contemporary theories of development sociology. Findings indicate that Shariati conceptualizes development as an endogenous, culturally grounded, and human-centered process. His model is structured around two main axes: cultural–spiritual development and economic–structural development. The cultural axis includes critical consciousness, critical dialogue, critical pedagogy, intellectual solidarity, and the rule of law. The economic–political axis involves political organization, material infrastructure, enlightened leadership, committed governance, and responsible intellectual elites. The analysis demonstrates that cultural factors occupy a more fundamental position in Shariati’s framework, while development emerges as a dialectical process between cultural consciousness and socio-political structures. This model provides a normative and analytical framework for sustainable and human-centered development.این پژوهش با هدف واکاوی مفهوم توسعه در اندیشههای علی شریعتی، به بررسی عناصر بنیادین مدل توسعهای او میپردازد و به دو پرسش اصلی پاسخ میدهد: نخست، آیا شریعتی در منظومۀ فکری خود توسعهمحور بوده است؟ دوم، مهمترین مؤلفههای مدل توسعهای او کداماند؟ رویکرد پژوهش کیفی و تفسیری است و به روش تحلیل مضمون و تحلیل تطبیقی آثار او بررسی و مفاهیم کلیدی استخراج شدند. یافتهها در قالب جدول تطبیقی با نظریههای جامعهشناسی توسعه تنظیم شدند. نتایج نشان داد شریعتی توسعه را فرایندی درونزا، فرهنگمحور و متکی بر توانمندسازی انسان میداند. مدل توسعهای او بر دو محور اصلی استوار است: توسعۀ فرهنگی-معنوی و توسعۀ اقتصادی. در محور فرهنگی، مؤلفههایی مانند آگاهی نقادانه، گفتگوی نقادانه، ائتلاف نقادانه، پداگوژی نقادانه و حاکمیت قانون نقشآفریناند و در محور اقتصادی، سازمان سیاسی، محیط فیزیکی، رهبری خردمندانه، دولت متعهد و روشنفکر مسئول بهعنوان عناصر کلیدی مطرح میشوند. تحلیل نهایی نشان میدهد عوامل فرهنگی در اندیشۀ شریعتی نقش برجستهتری از سایر مؤلفهها دارند و رابطۀ دیالکتیک این عناصر با ساختارهای اقتصادی و سیاسی، زمینهساز شکلگیری مدلی پویا از توسعۀ پایدار است. این مدل در صورت توجه و بهرهبرداری میتواند الگویی راهبردی برای سیاستگذاران و مدیران اجرایی در مسیر توسعۀ انسانی و اجتماعی فراهم آورد.https://jstmt.ut.ac.ir/article_106159_f7158077b3cd152b46660535a9adbb8a.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهران (با مشارکت انجمن علمی انقلاب اسلامی ایران)نظریههای اجتماعی متفکران مسلمان2538-524016120260321A Thematic Analysis of the Mystical Thought of ʿUmar bin al-Hafīẓ of Yemen: Emphasizing His Social Approachتحلیل مضمون اندیشههای عرفانی عمر بن الحفیظ یمنی با تأکید بر ترویج رویکرد اجتماعی739210700010.22059/jstmt.2025.402076.1823FAسیدجوادحسینیپژوهشگر پژوهشکده مطالعات زن و خانواده، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم ، ایران.سید علیبطحائیگروه علوم اجتماعی، دانشکده مطالعات ملل اسلامی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران.Journal Article20250909In a world where Muslim societies face complex social and cultural challenges, the study of a form of mysticism that directly engages with social issues appears essential. This research aims to examine the role of the thought of ʿUmar bin Ḥafīẓ, a contemporary Yemeni preacher, in redefining social mysticism and its impact on Muslim communities. Employing a thematic analysis within a qualitative framework, the study investigates bin Ḥafīẓ’s mystical perspectives through an analysis of seven published interviews (2002–2011) in Yemeni and international media. Data were analyzed using MAXQDA software and Braun and Clarke’s six-phase framework, resulting in the extraction of 191 codes. To ensure the validity and reliability of the thematic analysis and the accuracy of coding, Holsti’s coefficient was applied. The findings identify six central themes: social mysticism rooted in moderation and ethics, reform of religious discourse, rejection of violence and promotion of justice, dialogue and coexistence, critique of extremism, and the significance of knowledge and religious education. Bin Ḥafīẓ conceptualizes mysticism as a means for self-purification, service to humanity, and the strengthening of social solidarity. In his thought, mosques are centers of spiritual and moral cultivation that must remain safeguarded from politicization. Rejecting violence and excommunication, he emphasizes dialogue, justice, and cooperation with non-Muslims as pathways to social cohesion. Furthermore, authentic religious knowledge and rationality, in his view, provide the foundation for preventing doctrinal deviations and fostering societal reform. This study demonstrates that bin Ḥafīẓ’s thought, by integrating spirituality, ethics, and social engagement, offers a comprehensive model for spiritual education and for addressing pressing challenges such as extremism and cultural fragmentation.ر جهانی که جوامع اسلامی با چالشهای اجتماعی و فرهنگی مواجهاند، بررسی عرفانی که به مسائل اجتماعی میپردازد، ضروری بهنظر میرسد. این پژوهش با هدف بررسی نقش اندیشههای عمر بن حفیظ، خطیب معاصر یمنی، در بازتعریف عرفان اجتماعی و تأثیر آن بر جوامع اسلامی انجام شده است. در مطالعۀ پیشرو به روش تحلیل مضمون و رویکرد کیفی، اندیشههای عرفانی بن حفیظ با تحلیل هفت مصاحبۀ منتشرشده (2002-2011) در رسانههای یمنی و بینالمللی بررسی شد. دادهها با نرمافزار مکسکیودا و در چارچوب ششمرحلهای براون و کلارک تحلیل و 191 کد استخراج شدند. برای سنجش اعتبار روایی تحلیل مضمون و اطمینان از دقت و صحت کدگذاریها از ضریب هولستی استفاده شد. یافتهها شش مضمون اصلی را شناسایی کردند: عرفان اجتماعی مبتنی بر اعتدال و اخلاق، اصلاح گفتمان دینی، پرهیز از خشونت و ترویج عدالت، گفتگو و همزیستی، نقد افراطگرایی و اهمیت علم و تربیت دینی. بن حفیظ عرفان را ابزاری برای تزکیۀ نفس، خدمت به خلق و تقویت همبستگی اجتماعی تعریف میکند. مساجد در اندیشۀ او مراکز تربیت معنوی و اخلاقیاند که باید از سیاسیسازی مصون بمانند. او با رد خشونت و تکفیر، بر گفتگو، عدالت و همکاری با غیرمسلمانان برای انسجام اجتماعی تأکید دارد. علم دینی معتبر و عقلانیت نیز در دیدگاه او بستری برای پیشگیری از انحرافات عقیدتی و اصلاح جامعه فراهم میکند. این پژوهش نشان میدهد اندیشههای بن حفیظ، با پیوند معنویت، اخلاق و کنش اجتماعی، الگویی جامع برای تربیت معنوی و مقابله با چالشهایی نظیر افراطگرایی و گسستهای فرهنگی ارائه میدهد.https://jstmt.ut.ac.ir/article_107000_b4b40b65341be5ddb64681a95874b3df.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهران (با مشارکت انجمن علمی انقلاب اسلامی ایران)نظریههای اجتماعی متفکران مسلمان2538-524016120260321Revisiting the Ideals of Justice and Legalism in the Thought of Nazem al-Islam Kermaniبازخوانی آرمانهای عدالتخواهی و قانونگرایی در اندیشۀ ناظمالاسلام کرمانی9310710619310.22059/jstmt.2025.398311.1803FAمحسنپرویشاستادیارگروه تاریخ ،دانشکده علوم اجتماعی،دانشگاه محقق اردبیلی،اردبیل، ایران.Journal Article20250710The Constitutional Revolution of Iran was not only a fundamental transformation in the contemporary political and social history of Iran but also a profound reflection of the two popular ideals of justice-seeking and legalism. Employing a qualitative thematic analysis method, this research examines the interpretation and reflection of these two concepts in the work "The History of the Iranian Awakening" by Nazem-ol-Eslam Kermani. The research data were collected and extracted through a precise and systematic reading of the aforementioned text. The findings indicate that Nazem-ol-Eslam considered justice-seeking not only as the driving force behind the Constitutional Movement and a natural reaction to Qajar oppression but also as a comprehensive social demand. In contrast, he introduced legalism as the necessary framework for the sustainable realization of justice and the establishment of a modern political system based on national sovereignty. His perspective, shaped by his intellectual background—particularly his religious beliefs and lived experience of the Constitutional events—led him to legitimize these principles not merely from a political standpoint but also within an ethical and religious framework. A comparison of Nazem-ol-Eslam's thought with that of his contemporaries reveals that, while sharing the overarching ideals, he possessed a unique approach characterized by the integration of modern rationality and an emphasis on the role of the people as agents of change. By focusing on Nazem-ol-Eslam's narrative, this study demonstrates how justice-seeking and legalism, as the central pillars of his thought, are manifested in his analysis of the Constitutional Revolution in his texts, and how these ideas hold a distinct position compared to other approaches of his era.انقلاب مشروطۀ ایران نهتنها تحولی بنیادین در تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران معاصر، بلکه بازتابی عمیق از دو آرمان مردمی عدالتخواهی و قانونگرایی است. این پژوهش به روش تحلیل مضمون کیفی به بررسی نحوۀ تفسیر و بازتاب این دو مفهوم در اثر تاریخ بیداری ایرانیان ناظمالاسلام کرمانی میپردازد. دادههای پژوهش از طریق خوانش دقیق و نظاممند متن مذکور گردآوری و استخراج شدند. یافتهها نشان داد ناظمالاسلام عدالتخواهی را نهتنها موتور محرکۀ نهضت مشروطه و واکنشی طبیعی به ظلم قاجاری میدانست، بلکه آن را مطالبهای فراگیر اجتماعی میپنداشت. در مقابل، قانونگرایی را بهعنوان چارچوبی ضروری برای تحقق پایدار عدالت و تأسیس نظام سیاسی مدرن مبتنی بر حاکمیت ملی معرفی کرد. نگرش او تحت تأثیر پیشزمینههای فکری بهویژه اعتقادات دینی و تجربۀ زیسته از وقایع مشروطه شکل گرفت و این امر سبب شد تا او این اصول را نه صرفاً از منظر سیاسی، بلکه در چارچوبی اخلاقی و شرعی نیز مشروعیتبخشی کند. مقایسۀ اندیشۀ ناظمالاسلام با متفکران همعصر خود نشان میدهد او در عین اشتراک در آرمانهای کلی، رویکردی منحصربهفرد داشت که در آن، تلفیق عقلانیت مدرن و تأکید بر نقش مردم بهعنوان عامل تغییر برجسته است. این پژوهش با تمرکز بر روایت ناظمالاسلام نشان میدهد چگونه عدالتخواهی و قانونگرایی بهعنوان ستونهای اصلی اندیشۀ او در تحلیل انقلاب مشروطه در متونش تجلی یافتهاند و چگونه این اندیشهها در مقایسه با دیگر رویکردهای عصر خود جایگاهی متمایز دارند.https://jstmt.ut.ac.ir/article_106193_76b0d817eaa8a47f5fce24262c014f9c.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهران (با مشارکت انجمن علمی انقلاب اسلامی ایران)نظریههای اجتماعی متفکران مسلمان2538-524016120260321A Sociological Analysis of the Concept of the “Social Heart” in the Thought of Mohammad Ali Shahābādi, with Emphasis on the Qur’anic Verse of Iʿtiṣāmتحلیل جامعهشناختی مفهوم «قلب اجتماعی» در اندیشۀ محمدعلی شاهآبادی با تأکید بر آیۀ اعتصام10912510725410.22059/jstmt.2025.394021.1786FAمهدینصیریدانشیار گروه جامعهشناسی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران.0000-0003-1145-414Xحمزهخادمعلیدانشجوی دکتری جامعهشناسی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران.Journal Article20250426This study explores Ayatollah Mohammad Ali Shah Abadi’s sociological interpretation of the Qur’anic verse of Iʿtiṣām (Qur’an 3:103) as a foundation for a model of social order in Islamic societies. Shah Abadi introduces the concept of the “social heart” as a framework for reconstructing collective identity and cohesion among believers. Using a qualitative interpretive-analytical method and drawing upon his seminal work <em>Shazrat al-Maʿarif</em>, the study demonstrates that the “social heart” consists of three interrelated components: warm social interactions, faith-based fraternal relations, and Qur’anic norms. The findings highlight Shah Abadi’s critique of fragmented and cold social relations, emphasizing that only through affective and epistemic bonds among believers can the community become a vessel for divine guidance. This model not only provides a theoretical framework for analyzing solidarity and collective identity in Islamic societies but also offers practical implications for strengthening social ties and designing cultural interventions in contemporary Muslim contexts.یکی از مسائل بنیادین جامعهشناسی دینی، تبیین الگوی مطلوب نظم اجتماعی در جوامع اسلامی است. آیتالله محمدعلی شاهآبادی با رویکردی قرآنی و اجتهادی، مدل خاصی از نظم اجتماعی را با عنوان «قلب اجتماعی» صورتبندی کرده است. مسئلۀ اصلی این پژوهش آن است که براساس آیۀ ۱۰۳ سورۀ آلعمران، چگونه میتوان از اندیشۀ شاهآبادی، الگویی بومی برای بازسازی جامعۀ اسلامی استخراج کرد. پژوهش حاضر به روش تحلیلی-تفسیری و بر پایۀ کتاب <em>شذرات المعارف</em>، نشان میدهد قلب اجتماعی متشکل از سه مؤلفۀ تعاملات اجتماعی گرم، رابطۀ اجتماعی مبتنی بر اخوت ایمانی و هنجارهای قرآنی است. شاهآبادی با نقد گسستهای اجتماعی و روابط سرد، تأکید دارد که فقط از رهگذر پیوند عاطفی و معرفتی قلوب مؤمنان میتوان ظرف نزول معارف قرآن بر جامعه را فراهم ساخت. نتیجۀ تحقیق بیانگر آن است که مدل «قلب اجتماعی» نهتنها چارچوبی نظری برای تحلیل انسجام و هویت جمعی در جامعۀ اسلامی عرضه میکند، بلکه ظرفیت کاربردی برای بازسازی روابط اجتماعی و تقویت پیوندهای ایمانی در شرایط معاصر را نیز دارد. این الگو میتواند بهعنوان مبنایی برای نظریهپردازی اجتماعی اسلامی و طراحی مداخلات فرهنگی و اجتماعی در جوامع مسلمان مورد استفاده قرار گیرد.https://jstmt.ut.ac.ir/article_107254_92d1f4bae22a5b993c5c4d9add145a04.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهران (با مشارکت انجمن علمی انقلاب اسلامی ایران)نظریههای اجتماعی متفکران مسلمان2538-524016120260321Explaining Utopia from the Perspective of Abdolhossein Sanatizadeh Kermaniتبیین آرمانشهر از نگاه عبدالحسین صنعتیزاده کرمانی12715110725310.22059/jstmt.2025.398981.1810FAمحبوبهمزارعیدانشجوی دکتری شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.0000-0002-8144-285Xحمیدرضاصارمیدانشیار شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.Journal Article20250720Since ancient times, human beings have sought to envision and realize an ideal society in which justice, spirituality, freedom, and prosperity prevail. Unlike some Western traditions that regard utopia as purely imaginary, Islamic thought generally considers it attainable. Abdolhossein Sanʿatizadeh Kermani can be regarded as one of the earliest utopian writers in Iran. Examining utopia from his perspective illuminates an Iranian intellectual effort to reconcile tradition and modernity. This study explores Sanʿatizadeh’s ideas in order to provide a comprehensive interpretation of utopia within the framework of Iranian–Islamic culture, demonstrating that literature, alongside philosophy and religion, can serve as a fertile ground for reconstructing civilizational horizons. To this end, narrative analysis, thematic reading, Spragens’ theoretical model, and MAXQDA software are employed. Based on the analysis of three major works, <em>Majmaʿ-e Divanegan, Rostam in the 22nd Century, and Ruzegari ke Gozasht</em>, the study concludes that, in Sanʿatizadeh’s view, utopia is a society in which five fundamental pillars, rationality, justice, freedom, nature, and education, interact synergistically to enable both material and spiritual human development.انسان از دیرباز در پی تصویر و تحقق جامعهای ایدئال بوده که در آن عدالت، معنویت، آزادی و رفاه حاکم باشد. متفکران اسلامی، برخلاف برخی متفکران غربی، آرمانشهر را خیالی نمیدانند، بلکه آن را تحققپذیر تلقی میکنند. عبدالحسین صنعتیزاده کرمانی را میتوان از نخستین نویسندگان یوتوپیایینویس در ایران دانست. بررسی آرمانشهر از دید او ما را با تلاشهای یک متفکر ایرانی در برقراری نسبت میان سنت و تجدد آشنا میسازد. این پژوهش با هدف واکاوی اندیشههای عبدالحسین صنعتیزاده کرمانی، به دنبال تبیینی جامع از آرمانشهر در بستر فرهنگ ایرانی- اسلامی است تا نشان دهد ادبیات، مانند فلسفه و دین، میتواند بستر مناسبی برای بازسازی افقهای تمدنی باشد. بهمنظور تبیین آرمانشهر از نگاه او، از روش تحلیل روایت با خوانش موضوعی، مدل نظری اسپریگنز و نرمافزار مکسکیودا استفاده شده است. با توجه به بررسیهای انجامشده و تحلیل سه اثر برجستۀ عبدالحسین صنعتیزاده کرمانی یعنی مجمع دیوانگان، رستم در قرن بیستودوم و روزگاری که گذشت، میتوان به این جمعبندی رسید که آرمانشهر از نگاه این اندیشمند مشروطهخواه ایرانی، جامعهای است که در آن پنج محور بنیادین عقلانیت، عدالت، آزادی، طبیعت و آموزش بهگونهای همافزا در کنار یکدیگر عمل میکنند تا زمینهساز رشد مادی و معنوی بشر باشند.https://jstmt.ut.ac.ir/article_107253_941866b5d47e744ffd72b4345e72fef2.pdfمؤسسه انتشارات دانشگاه تهران (با مشارکت انجمن علمی انقلاب اسلامی ایران)نظریههای اجتماعی متفکران مسلمان2538-524016120260321Serati Interpretation of the Political Thought of Ali Shariatiخوانش صراطی از اندیشۀ سیاسی علی شریعتی15317010607710.22059/jstmt.2025.396032.1798FAابراهیمبرزگراستاد گروه علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.سجادخدائیکارشناسی ارشد اندیشه سیاسی در اسلام، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران.Journal Article20250601Ali Shariati is one of the influential thinkers in the contemporary history of Iran and the Islamic world. Considering the social and political circumstances of his time, he sought to redefine Islamic concepts in a way that addressed the needs of society. Serat (the path), a central metaphor in the intellectual framework of Muslim thinkers, also holds a pivotal role in Shariati’s thought. This research seeks to answer the core question: "What role does Serat play in the political language and thought of Ali Shariati?" This study endeavors to present a new formulation of his thought by employing the metaphor of Serat as the source domain and political thought as the target domain. Through an analysis of Shariati’s ideas, we conclude that he conceptualized various concepts, such as religion, movement and institution, intellectuals, Alavid Shiism and Safavid Shiism, and others, as manifestations of Serat. By utilizing these concepts, a comprehensive analytical framework and ten foundational pillars rooted in the Serat metaphor have been extracted from Shariati’s political thought. This research adopts a qualitative content analysis methodology, enabling a deep examination of texts, identification of thematic parallels, and systematic evaluation of key terms to arrive at a structured analysis of his ideas within the domain of Serat.علی شریعتی یکی از متفکران تأثیرگذار در تاریخ معاصر ایران و جهان اسلام است. او با توجه به شرایط اجتماعی و سیاسی زمانهاش تلاش کرد تا مفاهیم اسلامی را بهگونهای بازتعریف کند که پاسخگوی نیازهای جامعه باشد. صراط یکی از استعارههای محوری در منظومۀ اندیشهای متفکران مسلمان است. همچنین این استعاره کاربردی محوری در اندیشۀ شریعتی دارد. این پژوهش به این سؤال پاسخ میدهد که صراط چه نقشی در زبان و اندیشۀ سیاسی علی شریعتی داشته است. این نوشتار با استفاده از استعارۀ صراط در حوزۀ مبدأ و اندیشۀ سیاسی در حوزۀ مقصد، صورتبندی جدیدی از اندیشۀ این متفکر ارائه میدهد. بررسی آرای شریعتی مشخص کرد او مفاهیم مختلفی مانند مذهب، نهضت و نظام، روشنفکر، تشیع علوی و تشیع صفوی و... را با مفهوم صراط تعریف کرده است. با استفاده از این مفاهیم، الگوی جامع تحلیل و ارکان دهگانهای با بهرهگیری از استعارۀ صراط از اندیشۀ سیاسی شریعتی استخراج شد. روش پژوهش تحلیل محتوای کیفی بود. این روش کمک میکند که بعد از بررسی عمیق متن و یافتن شباهتهای بین محتواها و انتخاب و ارزشگذاری بین واژهها، به تحلیلی سیستماتیک از اندیشۀ این متفکر در حوزۀ صراط برسیم.https://jstmt.ut.ac.ir/article_106077_0d4db433b9150e13637754febb248dd6.pdf