مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران (با مشارکت انجمن علمی انقلاب اسلامی ایران) نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان 2538-5240 مقالات آماده انتشار 2026 02 16 Serati interpretation of the political thought of Dr. Ali Shariati خوانش صراطی از اندیشه سیاسی دکتر علی شریعتی 106077 10.22059/jstmt.2025.396032.1798 FA ابراهیم برزگر استاد گروه علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران. سجاد خدائی دانش‌آموخته ارشد اندیشه سیاسی در اسلام، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران. Journal Article 2025 06 01 Ali Shariati is one of the influential thinkers in the contemporary history of Iran and the Islamic world. Considering the social and political circumstances of his time, he sought to redefine Islamic concepts in a way that addressed the needs of society. Serat (the path), a central metaphor in the intellectual framework of Muslim thinkers, also holds a pivotal role in Shariati’s thought. This research seeks to answer the core question: "What role does Serat play in the political language and thought of Ali Shariati?" This study endeavors to present a new formulation of his thought by employing the metaphor of Serat as the source domain and political thought as the target domain. Through an analysis of Shariati’s ideas, we conclude that he conceptualized various concepts—such as religion, movement and institution, intellectuals, Alavid Shiism and Safavid Shiism, and others—as manifestations of Serat. By utilizing these concepts, a comprehensive analytical framework and ten foundational pillars rooted in the Serat metaphor have been extracted from Shariati’s political thought. This research adopts a qualitative content analysis methodology, enabling a deep examination of texts, identification of thematic parallels, and systematic evaluation of key terms to arrive at a structured analysis of his ideas within the domain of Serat. علی شریعتی یکی از متفکران تأثیرگذار در تاریخ معاصر ایران و جهان اسلام است. او با توجه به شرایط اجتماعی و سیاسی زمانه‌اش تلاش کرد تا مفاهیم اسلامی را به‌گونه‌ای بازتعریف کند که پاسخگوی نیازهای جامعه باشد. صراط، یکی از استعاره‌های محوری در منظومه‌ی اندیشه‌ای متفکران مسلمان است و همچنین این استعاره، کاربرد محوری در اندیشه‌ی شریعتی دارد؛ این پژوهش نیز در پی پاسخ به این سوال محوری خواهد بود که "صراط چه نقشی در زبان و اندیشه سیاسی علی شریعتی داشته است؟" این نوشتار می‌کوشد که با استفاده از استعاره صراط در حوزه مبدأ و اندیشه سیاسی در حوزه مقصد، صورتبندی جدیدی از اندیشه این متفکر ارائه دهد. با بررسی آرای شریعتی به این نتیجه رسیدیم که وی مفاهیم مختلفی – مانند مذهب، نهضت و نظام، روشنفکر، تشیع علوی و تشیع صفوی و ...- را صراطی تعریف کرده است. با استفاده از این مفاهیم، الگوی جامع تحلیل و ارکان ده‌گانه‌‌ای با بهره‌گیری از استعاره صراط از اندیشه‌سیاسی شریعتی استخراج شده است. در این پژوهش از روش تحلیل محتوای کیفی بهره گرفته شده است، این روش کمک می‌کند که بعد از بررسی عمیق متن و یافتن شباهت‌های بین محتواها و انتخاب و ارزش‌گذاری بین واژگان، به تحلیل سیستماتیکی از اندیشه‌ی این متفکر در حوزه‌ی صراط برسیم. https://jstmt.ut.ac.ir/article_106077_bbad33742121af3a8e2c42d68a212570.pdf