مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران (با مشارکت انجمن علمی انقلاب اسلامی ایران) نظریه‌های اجتماعی متفکران مسلمان 2538-5240 15 4 2025 12 22 The Iranian–Islamic Utopia from the Perspective of Abolqasem Ferdowsi Tousi آرمانشهر ایرانی- اسلامی از منظر ابوالقاسم فردوسی توسی 59 90 105581 10.22059/jstmt.2025.384445.1742 FA حمیدرضا صارمی دانشیار شهرسازی، دانشکدۀ هنر و معماری، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. مانا وحیدبافنده دانشجوی دکتری شهرسازی، دانشکدۀ هنر و معماری، گروه شهرسازی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. Journal Article 2024 12 04 As an ideal and conceptual image of the city, the utopia of any society reflects its underlying ideas, values, and aspirations—elements that evolve over time in response to social, cultural, and economic transformations. Although utopian images differ in form and scale, they consistently correspond to an idealized conception of the city. From ancient periods through the Islamic civilization, this concept has been articulated in diverse forms by Iranian thinkers and scholars. In the contemporary context, redefining and applying utopia as a practical model for urban design has become increasingly significant. This study examines the concept of utopia within Iranian–Islamic civilization, with particular emphasis on the intellectual framework of Hakim Abolqasem Ferdowsi Tousi. Its primary objective is to analyze and develop a conceptual framework based on Ferdowsi’s vision of utopia and to explore its implications for Iranian–Islamic urban planning. Using qualitative content analysis, utopian concepts embedded in the narratives of Ferdowsi’s Shahnameh are systematically examined. Subsequently, the interrelations among these concepts within the broader framework of Iranian–Islamic utopia are investigated through a narrative review approach. The findings indicate that the Iranian–Islamic utopia, understood as a concept transcending time and place, emphasizes wisdom and knowledge and offers an enduring ideal model for contemporary cities confronting present-day challenges. به‌عنوان یک تصویر ایدئال و ذهنی از شهر، آرمان‌شهر هر جامعه ایده‌ها، ارزش‌ها و آرزوهای خود را نمایان می‌کند که با گذشت زمان و تحولات اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی، شکل و شمایل‌های گوناگونی به خود می‌گیرد. این تصویر هرچند در اندازه و شکل متفاوت قابل‌تداوم است، همواره با ایدئال شهر هماهنگی دارد. از زمان باستان تا تمدن اسلامی، در تاریخ ایران، این اندیشه توسط متفکران و دانشمندان به شکل‌های گوناگون بیان شده است و امروزه تبیین و کاربرد آن به‌عنوان مدلی مفید در طراحی شهرهای معاصر، اهمیت زیادی دارد. در این پژوهش، آرمان‌شهر در سیاق تمدن ایرانی-اسلامی به‌ویژه با تمرکز بر نظام فکری حکیم ابوالقاسم فردوسی توسی بررسی و تحلیل می‌شود. هدف پژوهش تحلیل و تدوین چارچوب مفهومی دیدگاه شاعر و اندیشمند دربارۀ مفهوم آرمان‌شهر و تأثیر آن در فرایند شهرسازی ایرانی-اسلامی است. با بهره‌گیری از روش‌های تحلیل محتوای کیفی، مفاهیم آرمان‌شهر در داستان‌های شاهنامۀ فردوسی به‌دقت بررسی و تجزیه و تحلیل می‌شود. سپس ارتباط این مفاهیم در چارچوب مفهومی آرمان‌شهر ایرانی-اسلامی، با استفاده از روش مرور روایتی، به‌صورت جامع و دقیق مطالعه می‌شود. نتایج نشان داد آرمان‌شهر اسلامی-ایرانی به‌عنوان مفهومی مستقل از زمان و مکان، با تأکید بر اصول خرد و دانش، به‌عنوان الگوی ایدئال برای شهرهای امروز در مواجهه با شرایط و محیط‌های آن‌ها، طراحی و تدوین شده است. https://jstmt.ut.ac.ir/article_105581_ff9df8afe670ac5297eee2f31c4c18c1.pdf