«مقالات آماده انتشار» شامل آثاری است که فرایند داوری علمی را طی کرده و پذیرش نهایی شدهاند و پیش از انتشار در شمارههای مجله، بهصورت انتشار آنلاین در دسترس قرار میگیرند. این نسخهها از نظر محتوای علمی پذیرفته شدهاند و ممکن است در مرحله ویراستاری نهایی و صفحهآرایی، تغییرات جزئی شکلی و ارجاعی داشته باشند. لطفاً هنگام استناد، از تاریخ انتشار آنلاین و شناسه DOI مقاله استفاده کنید. نسخه نهایی مقاله پس از انتشار در شماره، با درج جلد، شماره و صفحات شروع و پایان بهروزرسانی خواهد شد.
مقاله پژوهشی
سنتهای فکری و تاریخی و تمدنی تفکر اجتماعی مسلمین
سینا شیخی؛ حسین کچویان
چکیده
گلستان سعدی با برخورداری از بیشترین تعداد ضربالمثل فارسی نسبت به یک اثر و کتاب اصلی آموزشی در مکتبخانههای ایران برای قرون متمادی، نقشی مهم در شکلگیری اخلاق اجتماعی ایرانیان داشته است. در این مقاله با روش دادهبنیاد اخلاق اجتماعی سعدی در کتاب گلستان بررسی شده و مفهوم خدمت به خلق به عنوان تیپ اخلاقی به دست آمده است. سعدی را باید ...
بیشتر
گلستان سعدی با برخورداری از بیشترین تعداد ضربالمثل فارسی نسبت به یک اثر و کتاب اصلی آموزشی در مکتبخانههای ایران برای قرون متمادی، نقشی مهم در شکلگیری اخلاق اجتماعی ایرانیان داشته است. در این مقاله با روش دادهبنیاد اخلاق اجتماعی سعدی در کتاب گلستان بررسی شده و مفهوم خدمت به خلق به عنوان تیپ اخلاقی به دست آمده است. سعدی را باید یکی از بزرگترین معماران «اخلاق خدمت» در ادبیات فارسی دانست. او با مهارتی کمنظیر، مفاهیم عرفانی و اخلاقی را در قالب نثر و نظم، به بیانی ساده و ماندگار برای عموم مردم عرضه کرده است. نگرش عرفانی–اخلاقی به «خدمت به خلق» که در آثار سعدی و سنت عرفان اسلامیایرانی مشاهده میشود، تنها یک آموزه معنوی نیست؛ بلکه تأثیرات اجتماعی و اخلاقی عمیقی بر ساختار و پویایی جامعه داشته است. این تأثیرات را میتوان در سه حوزه اصلی عنوان کرد: تقویت همبستگی اجتماعی، کاهش نابرابری و بیعدالتی، و شکلدهی به روح جمعی جامعه. خدمت به خلق که نقشی مهم در تاریخ ایران داشته است، همراه با فرهنگسازی و ساختارسازیهای متنوع و متکثری بوده که وقف، خانقاه، خمس و زکات نمونههای بارز آن هستند. خدمت به خلق در اندیشه سعدی نوعی همبستگی میان افراد جامعه ایجاد میکند که متمایز از همبستگیهای سطحی و منفعتطلبانه دنیای نئولیبرال است و به نحوی با دیدن دیگری به عنوان خود، همبستگی حقیقی در جامعه ایجاد میکند؛ نه همبستگی مبتنی بر منفعت بردن خویش و استفاده از دیگری برای خود.
مقاله پژوهشی
سنتهای فکری و تاریخی و تمدنی تفکر اجتماعی مسلمین
یحیی بوذرینژاد؛ حسین حبیب زاده
چکیده
این پژوهش در پی پاسخ به این سؤال بنیادین است که چرا ایدههای به ظاهر متفاوت ترقیخواهی، اصلاح دینی و ترک-تورانگرایی در طول یک فاصلهی زمانی کوتاه امکان همگرایی خارقالعادهای از خود نشان دادند و روشنفکران مسلمان اهل قفقاز جنوبی، توانایی نمایندگی هر سه وجه را در یک زمان دارا بودند. در این پژوهش با اتکا به روش «اسنادی-کتابخانهای»، ...
بیشتر
این پژوهش در پی پاسخ به این سؤال بنیادین است که چرا ایدههای به ظاهر متفاوت ترقیخواهی، اصلاح دینی و ترک-تورانگرایی در طول یک فاصلهی زمانی کوتاه امکان همگرایی خارقالعادهای از خود نشان دادند و روشنفکران مسلمان اهل قفقاز جنوبی، توانایی نمایندگی هر سه وجه را در یک زمان دارا بودند. در این پژوهش با اتکا به روش «اسنادی-کتابخانهای»، تا حد امکان اسناد و گزاراشات مرتبط با این حوزه جمعآوری شده و با بررسی توصیفی-انتقادی، تحلیلی جامعهشناختی از چگونگی درهمتنیدگی این ایدهها، ارائه گردیده است. در این پژوهش مشخص شد که گفتمان ترقیخواهی، و سه صورت نهضت اصلاح دینی: پاناسلامیسم، جدیدیسم و بابیسم و ایدئولوژی ترک-تورانگرایی دارای تشابهات قابل توجه در بنیانهای معرفتشناختی بودند و همین تشابهات، امکان همکاری و هماهنگی در ساحت اجتماعی و فکری را فراهم مینمود. در این پژوهش با استنادهای تاریخی مختلف، نمونههایی از این همگرایی و تشابهات فکری میان اندیشمندان و روشنفکران قفقازی ارائه گردیده است.
مقاله پژوهشی
بازخوانی و تفسیر ایدههای متفکران شاخص مسلمان
ابراهیم برزگر؛ سجاد خدائی
چکیده
علی شریعتی یکی از متفکران تأثیرگذار در تاریخ معاصر ایران و جهان اسلام است. او با توجه به شرایط اجتماعی و سیاسی زمانهاش تلاش کرد تا مفاهیم اسلامی را بهگونهای بازتعریف کند که پاسخگوی نیازهای جامعه باشد. صراط، یکی از استعارههای محوری در منظومهی اندیشهای متفکران مسلمان است و همچنین این استعاره، کاربرد محوری در اندیشهی شریعتی ...
بیشتر
علی شریعتی یکی از متفکران تأثیرگذار در تاریخ معاصر ایران و جهان اسلام است. او با توجه به شرایط اجتماعی و سیاسی زمانهاش تلاش کرد تا مفاهیم اسلامی را بهگونهای بازتعریف کند که پاسخگوی نیازهای جامعه باشد. صراط، یکی از استعارههای محوری در منظومهی اندیشهای متفکران مسلمان است و همچنین این استعاره، کاربرد محوری در اندیشهی شریعتی دارد؛ این پژوهش نیز در پی پاسخ به این سوال محوری خواهد بود که "صراط چه نقشی در زبان و اندیشه سیاسی علی شریعتی داشته است؟" این نوشتار میکوشد که با استفاده از استعاره صراط در حوزه مبدأ و اندیشه سیاسی در حوزه مقصد، صورتبندی جدیدی از اندیشه این متفکر ارائه دهد. با بررسی آرای شریعتی به این نتیجه رسیدیم که وی مفاهیم مختلفی – مانند مذهب، نهضت و نظام، روشنفکر، تشیع علوی و تشیع صفوی و ...- را صراطی تعریف کرده است. با استفاده از این مفاهیم، الگوی جامع تحلیل و ارکان دهگانهای با بهرهگیری از استعاره صراط از اندیشهسیاسی شریعتی استخراج شده است. در این پژوهش از روش تحلیل محتوای کیفی بهره گرفته شده است، این روش کمک میکند که بعد از بررسی عمیق متن و یافتن شباهتهای بین محتواها و انتخاب و ارزشگذاری بین واژگان، به تحلیل سیستماتیکی از اندیشهی این متفکر در حوزهی صراط برسیم.
مقاله پژوهشی
بازخوانی و تفسیر ایدههای متفکران شاخص مسلمان
غلامرضا جمشیدیها؛ محمدرضا حسینی؛ هادی زمانی
چکیده
این پژوهش با هدف واکاوی مفهوم توسعه در اندیشههای دکتر علی شریعتی، به بررسی عناصر بنیادین مدل توسعهای وی پرداخته و تلاش کرده است به دو پرسش اصلی پاسخ دهد: نخست، آیا شریعتی در منظومه فکری خود توسعهمحور بوده است؟ دوم، مهمترین مؤلفههای مدل توسعهای او کداماند؟رویکرد پژوهش کیفی و تفسیری است و با بهرهگیری از روش تحلیل مضمون ...
بیشتر
این پژوهش با هدف واکاوی مفهوم توسعه در اندیشههای دکتر علی شریعتی، به بررسی عناصر بنیادین مدل توسعهای وی پرداخته و تلاش کرده است به دو پرسش اصلی پاسخ دهد: نخست، آیا شریعتی در منظومه فکری خود توسعهمحور بوده است؟ دوم، مهمترین مؤلفههای مدل توسعهای او کداماند؟رویکرد پژوهش کیفی و تفسیری است و با بهرهگیری از روش تحلیل مضمون و تحلیل تطبیقی که طی آن آثار وی بررسی و مفاهیم کلیدی استخراج شدهاند. یافتهها در قالب جدول تطبیقی با نظریههای جامعهشناسی توسعه تنظیم گردیدهاند. نتایج نشان میدهد که شریعتی توسعه را فرآیندی درونزا، فرهنگیمحور و متکی بر توانمندسازی انسان میداند. مدل توسعهای او بر دو محور اصلی استوار است: توسعه فرهنگی–معنوی و توسعه اقتصادی. در محور فرهنگی، مؤلفههایی چون آگاهی نقادانه، گفتوگوی نقادانه، ائتلاف نقادانه، پداگوژی نقادانه و حاکمیت قانون نقشآفریناند؛ و در محور اقتصادی، سازمان سیاسی، محیط فیزیکی، رهبری خردمندانه، دولت متعهد و روشنفکر مسئول بهعنوان عناصر کلیدی مطرح میشوند. تحلیل نهایی نشان میدهد که عوامل فرهنگی در اندیشه شریعتی نقش برجستهتری نسبت به سایر مؤلفهها دارند و رابطه دیالکتیکی این عناصر با ساختارهای اقتصادی و سیاسی، زمینهساز شکلگیری مدلی پویا از توسعه پایدار است. این مدل، در صورت توجه و بهرهبرداری، میتواند الگویی راهبردی برای سیاستگذاران و مدیران اجرایی در مسیر توسعه انسانی و اجتماعی فراهم آورد.
مقاله پژوهشی
بازخوانی و تفسیر ایدههای متفکران شاخص مسلمان
محسن پرویش
چکیده
انقلاب مشروطه ایران نه تنها تحولی بنیادین در تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران معاصر بود، بلکه بازتابی عمیق از دو آرمان مردمیِ عدالتخواهی و قانونگرایی است. این پژوهش با بهکارگیری روش تحلیل مضمون کیفی به بررسی نحوه تفسیر و بازتاب این دو مفهوم در اثر «تاریخ بیداری ایرانیان» ناظمالاسلام کرمانی میپردازد. دادههای پژوهش از طریق ...
بیشتر
انقلاب مشروطه ایران نه تنها تحولی بنیادین در تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران معاصر بود، بلکه بازتابی عمیق از دو آرمان مردمیِ عدالتخواهی و قانونگرایی است. این پژوهش با بهکارگیری روش تحلیل مضمون کیفی به بررسی نحوه تفسیر و بازتاب این دو مفهوم در اثر «تاریخ بیداری ایرانیان» ناظمالاسلام کرمانی میپردازد. دادههای پژوهش از طریق خوانش دقیق و نظاممند متن مذکور گردآوری و استخراج شدهاند. یافتهها نشان میدهند که ناظمالاسلام عدالتخواهی را نه تنها به عنوان موتور محرکه نهضت مشروطه و واکنشی طبیعی به ظلم قاجاری میدانست، بلکه آن را مطالبهای فراگیرِ اجتماعی میپنداشت.در مقابل قانونگرایی را به عنوان چارچوب ضروری برای تحقق پایدار عدالت و تأسیس نظام سیاسی مدرنِ مبتنی بر حاکمیت ملی معرفی کرده است. نگرش او تحت تأثیر پیشزمینههای فکری بهویژه اعتقادات دینی و تجربه زیسته از وقایع مشروطه شکل گرفته و این امر سبب شده تا او این اصول را نه صرفاً از منظر سیاسی، بلکه در چارچوبی اخلاقی و شرعی نیز مشروعیتبخشی کند. مقایسه اندیشه ناظمالاسلام با متفکران همعصر خود نشان میدهد که او در عین اشتراک در آرمانهای کلی رویکردی منحصربهفرد داشت که در آن تلفیق عقلانیت مدرن و تأکید بر نقش مردم بهعنوان عامل تغییر برجسته است. این پژوهش با تمرکز بر روایت ناظمالاسلام نشان میدهد که چگونه عدالتخواهی و قانونگرایی به عنوان ستونهای اصلی اندیشه او در تحلیل انقلاب مشروطه در متونش تجلی یافتهاند و چگونه این اندیشهها در مقایسه با دیگر رویکردهای عصر خود جایگاهی متمایز دارند.
مقاله پژوهشی
ارائه بحث انتقادی اصیل پیرامون ماهیت علوم انسانی جدید و تعیین نسبت آن با دین
حسین کچوئیان؛ حمید پارسانیا؛ فاطمه فلاح نژاد تفتی
چکیده
گسست میان سوژه و ابژه یکی از مسائل بنیادین فلسفه مدرن است که با اندیشه دکارت آغاز شد و در ادامه، در ایدئالیسم آلمانی و پدیدارشناسی به اشکال گوناگون بازتولید گردید. در این سنت، نقش خیال یا بهکلی حذف شده یا به مرتبهای فروکاستی تقلیل یافته است؛ امری که در نهایت زمینهساز بروز بحران معنا و نیهیلیسم در جهان مدرن شد. در مقابل، ملاصدرا ...
بیشتر
گسست میان سوژه و ابژه یکی از مسائل بنیادین فلسفه مدرن است که با اندیشه دکارت آغاز شد و در ادامه، در ایدئالیسم آلمانی و پدیدارشناسی به اشکال گوناگون بازتولید گردید. در این سنت، نقش خیال یا بهکلی حذف شده یا به مرتبهای فروکاستی تقلیل یافته است؛ امری که در نهایت زمینهساز بروز بحران معنا و نیهیلیسم در جهان مدرن شد. در مقابل، ملاصدرا با تبیین جایگاه خیال بهمثابه امری واسط نهتنها در ساحت معرفتشناسی بلکه در ساحت هستیشناسی، امکان عبور از این بحران را فراهم میسازد. در حکمت متعالیه، خیال در دو معنای «خیال متصل» و «خیال منفصل» بهکار میرود که از یکسو پیوند میان «عالم ماده» و «عالم عقل» و از سوی دیگر ارتباط میان ادراک «جزئی» و «کلی» را برقرار میکند. این مقاله میکوشد نشان دهد که تطور معنای خیال و نحوه مواجهه با آن در سنت مدرن و حکمت متعالیه چگونه بر مسئله بحران معنا اثر میگذارد و بازاندیشی جایگاه خیال در نظام فلسفی ملاصدرا چگونه میتواند، با تأکید بر امور جزئی و انضمامی، چشماندازی تازه برای برونرفت از این بحران فراهم آورد.
مقاله پژوهشی
بازخوانی و تفسیر ایدههای متفکران شاخص مسلمان
حسن بخشی زاده
چکیده
مقدمه:این مطالعه با هدف تحلیل ایدههای نظری و عملی سیدقطب درباره ماهیت وجود اسلامی انجام شده است، با تمرکز ویژه بر اثر برجسته او، معالم فی الطریق (نشانههای راه)، به منظور کمک به فهم اندیشه معاصر اسلامی و چارچوبهای تمدنی.روشها:پژوهش از تحلیل محتوای کیفی ساختاریافته مبتنی بر روش مایرینگ (۲۰۱۴) استفاده میکند. کدگذاری باز استقرایی ...
بیشتر
مقدمه:این مطالعه با هدف تحلیل ایدههای نظری و عملی سیدقطب درباره ماهیت وجود اسلامی انجام شده است، با تمرکز ویژه بر اثر برجسته او، معالم فی الطریق (نشانههای راه)، به منظور کمک به فهم اندیشه معاصر اسلامی و چارچوبهای تمدنی.روشها:پژوهش از تحلیل محتوای کیفی ساختاریافته مبتنی بر روش مایرینگ (۲۰۱۴) استفاده میکند. کدگذاری باز استقرایی برای شناسایی مفاهیم کلیدی مانند توحید، جاهلیت و شریعت به کار گرفته شد و سپس این مفاهیم از طریق کدگذاری محوری به زیرموضوعها سازماندهی شدند. سنتز موضوعی، دستهبندیهای کلی را ایجاد کرد که اصلاح اخلاق فردی را با بازسازی اجتماعی پیوند میدهد و شفافیت تفسیر، دقت روششناختی و انسجام مفهومی را تضمین میکند.یافتهها:یافتهها نشان میدهند که سیدقطب، وجود اسلامی را به عنوان یک نظام یکپارچه تصور میکند که ایمان نظری را با کاربست عملی ترکیب میکند. او بر اراده فردی، پایبندی به شریعت و ایجاد گروه پیشتاز برای هدایت تحول اجتماعی تأکید دارد. چارچوب او به طور صریح خشونت و افراطگرایی را رد کرده و وجود اسلامی را به عنوان یک پروژه تمدنی جامع معرفی میکند که رفتار فردی، نهادهای اجتماعی و حاکمیت با اصول الهی هماهنگ هستند.نتیجهگیری:نشانههای راه هم به عنوان یک منشور نظری و هم به عنوان یک راهنمای عملی عمل میکند و مدلی منسجم برای اجرای اصول اسلامی در حوزههای فردی، اجتماعی و نهادی ارائه میدهد. چارچوب فکری سیدقطب بینشهای مهمی برای مباحث معاصر درباره اندیشه اسلامی، حکمرانی اخلاقی و نوسازی تمدنی فراهم میآورد و نشان میدهد که چگونه ایمان هنجاری میتواند در ساختارهای عملی جامعه تحقق یابد.
