بازخوانی و تفسیر ایدههای متفکران شاخص مسلمان
غلامرضا جمشیدیها؛ محمدرضا حسینی؛ هادی زمانی
چکیده
این پژوهش با هدف واکاوی مفهوم توسعه در اندیشههای دکتر علی شریعتی، به بررسی عناصر بنیادین مدل توسعهای وی پرداخته و تلاش کرده است به دو پرسش اصلی پاسخ دهد: نخست، آیا شریعتی در منظومه فکری خود توسعهمحور بوده است؟ دوم، مهمترین مؤلفههای مدل توسعهای او کداماند؟رویکرد پژوهش کیفی و تفسیری است و با بهرهگیری از روش تحلیل مضمون ...
بیشتر
این پژوهش با هدف واکاوی مفهوم توسعه در اندیشههای دکتر علی شریعتی، به بررسی عناصر بنیادین مدل توسعهای وی پرداخته و تلاش کرده است به دو پرسش اصلی پاسخ دهد: نخست، آیا شریعتی در منظومه فکری خود توسعهمحور بوده است؟ دوم، مهمترین مؤلفههای مدل توسعهای او کداماند؟رویکرد پژوهش کیفی و تفسیری است و با بهرهگیری از روش تحلیل مضمون و تحلیل تطبیقی که طی آن آثار وی بررسی و مفاهیم کلیدی استخراج شدهاند. یافتهها در قالب جدول تطبیقی با نظریههای جامعهشناسی توسعه تنظیم گردیدهاند. نتایج نشان میدهد که شریعتی توسعه را فرآیندی درونزا، فرهنگیمحور و متکی بر توانمندسازی انسان میداند. مدل توسعهای او بر دو محور اصلی استوار است: توسعه فرهنگی–معنوی و توسعه اقتصادی. در محور فرهنگی، مؤلفههایی چون آگاهی نقادانه، گفتوگوی نقادانه، ائتلاف نقادانه، پداگوژی نقادانه و حاکمیت قانون نقشآفریناند؛ و در محور اقتصادی، سازمان سیاسی، محیط فیزیکی، رهبری خردمندانه، دولت متعهد و روشنفکر مسئول بهعنوان عناصر کلیدی مطرح میشوند. تحلیل نهایی نشان میدهد که عوامل فرهنگی در اندیشه شریعتی نقش برجستهتری نسبت به سایر مؤلفهها دارند و رابطه دیالکتیکی این عناصر با ساختارهای اقتصادی و سیاسی، زمینهساز شکلگیری مدلی پویا از توسعه پایدار است. این مدل، در صورت توجه و بهرهبرداری، میتواند الگویی راهبردی برای سیاستگذاران و مدیران اجرایی در مسیر توسعه انسانی و اجتماعی فراهم آورد.
