بازخوانی و تفسیر ایدههای متفکران شاخص مسلمان
سیدجواد حسینی؛ سید علی بطحائی
چکیده
در جهانی که جوامع اسلامی با چالشهای اجتماعی و فرهنگی مواجهاند، بررسی عرفانی که به مسائل اجتماعی میپردازد، ضروری بهنظر میرسد. این پژوهش با هدف بررسی نقش اندیشههای عمر بن حفیظ، خطیب معاصر یمنی، در بازتعریف عرفان اجتماعی و تأثیر آن بر جوامع اسلامی انجام شده است. در مطالعۀ پیشرو به روش تحلیل مضمون و رویکرد کیفی، اندیشههای ...
بیشتر
در جهانی که جوامع اسلامی با چالشهای اجتماعی و فرهنگی مواجهاند، بررسی عرفانی که به مسائل اجتماعی میپردازد، ضروری بهنظر میرسد. این پژوهش با هدف بررسی نقش اندیشههای عمر بن حفیظ، خطیب معاصر یمنی، در بازتعریف عرفان اجتماعی و تأثیر آن بر جوامع اسلامی انجام شده است. در مطالعۀ پیشرو به روش تحلیل مضمون و رویکرد کیفی، اندیشههای عرفانی بن حفیظ با تحلیل هفت مصاحبۀ منتشرشده (2002-2011) در رسانههای یمنی و بینالمللی بررسی شد. دادهها با نرمافزار مکسکیودا و در چارچوب ششمرحلهای براون و کلارک تحلیل و 191 کد استخراج شدند. برای سنجش اعتبار روایی تحلیل مضمون و اطمینان از دقت و صحت کدگذاریها از ضریب هولستی استفاده شد. یافتهها شش مضمون اصلی را شناسایی کردند: عرفان اجتماعی مبتنی بر اعتدال و اخلاق، اصلاح گفتمان دینی، پرهیز از خشونت و ترویج عدالت، گفتگو و همزیستی، نقد افراطگرایی و اهمیت علم و تربیت دینی. بن حفیظ عرفان را ابزاری برای تزکیۀ نفس، خدمت به خلق و تقویت همبستگی اجتماعی تعریف میکند. مساجد در اندیشۀ او مراکز تربیت معنوی و اخلاقیاند که باید از سیاسیسازی مصون بمانند. او با رد خشونت و تکفیر، بر گفتگو، عدالت و همکاری با غیرمسلمانان برای انسجام اجتماعی تأکید دارد. علم دینی معتبر و عقلانیت نیز در دیدگاه او بستری برای پیشگیری از انحرافات عقیدتی و اصلاح جامعه فراهم میکند. این پژوهش نشان میدهد اندیشههای بن حفیظ، با پیوند معنویت، اخلاق و کنش اجتماعی، الگویی جامع برای تربیت معنوی و مقابله با چالشهایی نظیر افراطگرایی و گسستهای فرهنگی ارائه میدهد.
