بازخوانی و تفسیر ایدههای متفکران شاخص مسلمان
محسن پرویش
چکیده
انقلاب مشروطه ایران نه تنها تحولی بنیادین در تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران معاصر بود، بلکه بازتابی عمیق از دو آرمان مردمیِ عدالتخواهی و قانونگرایی است. این پژوهش با بهکارگیری روش تحلیل مضمون کیفی به بررسی نحوه تفسیر و بازتاب این دو مفهوم در اثر «تاریخ بیداری ایرانیان» ناظمالاسلام کرمانی میپردازد. دادههای پژوهش از طریق ...
بیشتر
انقلاب مشروطه ایران نه تنها تحولی بنیادین در تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران معاصر بود، بلکه بازتابی عمیق از دو آرمان مردمیِ عدالتخواهی و قانونگرایی است. این پژوهش با بهکارگیری روش تحلیل مضمون کیفی به بررسی نحوه تفسیر و بازتاب این دو مفهوم در اثر «تاریخ بیداری ایرانیان» ناظمالاسلام کرمانی میپردازد. دادههای پژوهش از طریق خوانش دقیق و نظاممند متن مذکور گردآوری و استخراج شدهاند. یافتهها نشان میدهند که ناظمالاسلام عدالتخواهی را نه تنها به عنوان موتور محرکه نهضت مشروطه و واکنشی طبیعی به ظلم قاجاری میدانست، بلکه آن را مطالبهای فراگیرِ اجتماعی میپنداشت.در مقابل قانونگرایی را به عنوان چارچوب ضروری برای تحقق پایدار عدالت و تأسیس نظام سیاسی مدرنِ مبتنی بر حاکمیت ملی معرفی کرده است. نگرش او تحت تأثیر پیشزمینههای فکری بهویژه اعتقادات دینی و تجربه زیسته از وقایع مشروطه شکل گرفته و این امر سبب شده تا او این اصول را نه صرفاً از منظر سیاسی، بلکه در چارچوبی اخلاقی و شرعی نیز مشروعیتبخشی کند. مقایسه اندیشه ناظمالاسلام با متفکران همعصر خود نشان میدهد که او در عین اشتراک در آرمانهای کلی رویکردی منحصربهفرد داشت که در آن تلفیق عقلانیت مدرن و تأکید بر نقش مردم بهعنوان عامل تغییر برجسته است. این پژوهش با تمرکز بر روایت ناظمالاسلام نشان میدهد که چگونه عدالتخواهی و قانونگرایی به عنوان ستونهای اصلی اندیشه او در تحلیل انقلاب مشروطه در متونش تجلی یافتهاند و چگونه این اندیشهها در مقایسه با دیگر رویکردهای عصر خود جایگاهی متمایز دارند.
